Quy trình thực hiện dự án đầu tư xây dựng
Ngày đăng: 02-10-2026
41 lượt xem
Một dự án đầu tư xây dựng từ khi hình thành ý tưởng đến khi công trình được đưa vào sử dụng phải trải qua nhiều bước liên quan đến đầu tư, quy hoạch, khảo sát, thiết kế, thẩm định, xây dựng, nghiệm thu và quyết toán. Nếu không xác định đúng trình tự ngay từ đầu, chủ đầu tư có thể gặp tình trạng hồ sơ phải chỉnh sửa nhiều lần, kéo dài tiến độ hoặc phát sinh thêm chi phí.
Theo Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, trình tự đầu tư xây dựng được tổ chức thành ba giai đoạn chính gồm: chuẩn bị dự án, thực hiện dự án và kết thúc xây dựng.
Nghị định 217/2026/NĐ-CP tiếp tục quy định cụ thể các công việc có thể thực hiện trong từng giai đoạn. Tùy quy mô, nguồn vốn, loại công trình và tính chất của dự án, một số công việc có thể được thực hiện tuần tự, đồng thời hoặc được điều chỉnh cho phù hợp.
Vậy dự án đầu tư xây dựng là gì? Giai đoạn chuẩn bị dự án gồm những công việc nào? Khi nào phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi? Trình tự thiết kế, xin giấy phép, thi công, nghiệm thu và bàn giao được thực hiện ra sao? Nội dung dưới đây sẽ giúp chủ đầu tư hình dung rõ toàn bộ quy trình.
Có thể hiểu dự án đầu tư xây dựng là một quá trình tổ chức các hoạt động đầu tư nhằm xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo hoặc thực hiện các hoạt động xây dựng để hình thành công trình phục vụ một mục tiêu đầu tư cụ thể.
Một dự án không chỉ bao gồm công việc thi công. Trước khi công trình được xây dựng, chủ đầu tư phải nghiên cứu nhiều yếu tố như mục tiêu đầu tư, địa điểm, quy mô, tổng mức đầu tư, nguồn vốn, phương án thiết kế, điều kiện đất đai, hạ tầng, môi trường và các yêu cầu pháp lý có liên quan.
Ví dụ, khi doanh nghiệp muốn đầu tư một nhà máy sản xuất, việc xây dựng nhà xưởng chỉ là một phần trong toàn bộ dự án.
Doanh nghiệp còn phải xác định công suất nhà máy, dây chuyền công nghệ, diện tích đất, nhu cầu sử dụng điện và nước, khả năng xử lý chất thải, tổng vốn đầu tư, nguồn tài chính, tiến độ và phương án vận hành.
Do đó, dự án đầu tư xây dựng có thể được xem như “bản kế hoạch tổng thể” để chuyển một ý tưởng đầu tư thành một công trình có khả năng triển khai trong thực tế.
Theo quy định hiện hành, trình tự thực hiện dự án đầu tư xây dựng gồm ba giai đoạn chính:
Giai đoạn 1: Chuẩn bị dự án.
Đây là giai đoạn nghiên cứu sự cần thiết đầu tư, thực hiện các bước chuẩn bị về chủ trương, quy hoạch, khảo sát, lập dự án và quyết định đầu tư.
Giai đoạn 2: Thực hiện dự án.
Sau khi dự án được phê duyệt, chủ đầu tư triển khai các công việc liên quan đến mặt bằng, khảo sát phục vụ thiết kế, thiết kế xây dựng, giấy phép xây dựng, hợp đồng, thi công, giám sát, nghiệm thu và bàn giao công trình.
Giai đoạn 3: Kết thúc xây dựng.
Giai đoạn này tập trung vào quyết toán, bảo hành, hoàn thiện hồ sơ và các công việc cần thiết để kết thúc quá trình đầu tư xây dựng.
Việc chia dự án thành ba giai đoạn giúp chủ đầu tư dễ kiểm soát tiến độ, trách nhiệm và nguồn vốn trong từng thời kỳ.
Chuẩn bị dự án là bước nền tảng và có ảnh hưởng rất lớn đến toàn bộ quá trình đầu tư.
Nếu dự án được nghiên cứu kỹ từ đầu, các bước thiết kế và thi công sau này sẽ thuận lợi hơn. Ngược lại, nếu lựa chọn sai địa điểm, quy mô hoặc phương án đầu tư, chủ đầu tư có thể phải điều chỉnh dự án sau khi đã bỏ ra một khoản chi phí đáng kể.
Trước hết, nhà đầu tư cần xác định vì sao dự án cần được thực hiện.
Đối với dự án kinh doanh, phải nghiên cứu thị trường, khách hàng, khả năng tiêu thụ sản phẩm và mức độ cạnh tranh.
Đối với dự án công, cần xác định nhu cầu sử dụng công trình, khả năng phục vụ cộng đồng và hiệu quả kinh tế - xã hội.
Mục tiêu đầu tư cần cụ thể, có thể đo lường và phù hợp với khả năng tài chính.
Tùy loại dự án, việc quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư được thực hiện theo pháp luật về đầu tư công, pháp luật về đầu tư, pháp luật PPP hoặc quy định liên quan.
Đây là bước cần xác định sớm bởi không phải dự án nào cũng có cùng thủ tục.
Việc lập, thẩm định Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư hoặc đề xuất dự án được thực hiện theo pháp luật tương ứng.
Địa điểm là một trong những yếu tố dễ làm dự án phát sinh rủi ro.
Trước khi đầu tư sâu vào thiết kế, chủ đầu tư cần kiểm tra sự phù hợp của địa điểm với quy hoạch và các điều kiện pháp lý liên quan.
Ngoài pháp lý, nên đánh giá khả năng kết nối giao thông, cấp điện, cấp nước, thoát nước, viễn thông và các hệ thống hạ tầng kỹ thuật khác.
Đối với dự án sử dụng diện tích đất lớn, việc đánh giá khả năng giải phóng mặt bằng cũng rất quan trọng.
Khảo sát xây dựng cung cấp dữ liệu thực tế về khu vực dự kiến đầu tư.
Tùy tính chất công trình, hoạt động khảo sát có thể liên quan đến địa hình, địa chất, thủy văn và các điều kiện tự nhiên khác.
Kết quả khảo sát là cơ sở quan trọng để lựa chọn giải pháp thiết kế.
Nếu dữ liệu khảo sát không chính xác, phương án móng, kết cấu hoặc hạ tầng có thể phải thay đổi khi thi công.
Một trong những công việc trung tâm của giai đoạn chuẩn bị dự án là lập Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật theo trường hợp áp dụng.
Báo cáo nghiên cứu khả thi thường phân tích các nội dung như:
Sự cần thiết đầu tư;
Mục tiêu và quy mô dự án;
Địa điểm xây dựng;
Nhu cầu sử dụng đất;
Phương án thiết kế;
Công nghệ;
Tổng mức đầu tư;
Nguồn vốn;
Tiến độ;
Phương án quản lý dự án;
Hiệu quả đầu tư;
An toàn;
Môi trường;
Phòng cháy chữa cháy và các yêu cầu có liên quan.
Với một số dự án có quy mô hoặc tính chất phù hợp theo quy định, chủ đầu tư có thể lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật thay vì Báo cáo nghiên cứu khả thi.
Tổng mức đầu tư là một nội dung rất quan trọng trong hồ sơ dự án.
Một tổng mức đầu tư hợp lý phải phản ánh tương đối đầy đủ nhu cầu vốn cần thiết để triển khai công trình.
Các nhóm chi phí có thể liên quan đến xây dựng, thiết bị, quản lý dự án, tư vấn đầu tư xây dựng, các khoản chi phí khác và dự phòng.
Đối với dự án sử dụng vốn vay, nhà đầu tư còn phải tính đến khả năng huy động vốn, lãi vay và dòng tiền trả nợ.
Việc xác định vốn quá thấp có thể khiến dự án thiếu nguồn lực khi triển khai.
Sau khi hồ sơ được hoàn thiện, dự án được tổ chức thẩm định theo quy định áp dụng cho loại dự án và nguồn vốn.
Nội dung thẩm định có thể liên quan đến sự phù hợp của dự án, giải pháp thiết kế, tính khả thi, tổng mức đầu tư, các yêu cầu an toàn và các nội dung chuyên ngành.
Sau khi đáp ứng yêu cầu thẩm định, dự án được phê duyệt hoặc quyết định đầu tư để làm cơ sở triển khai giai đoạn tiếp theo.
Sau khi dự án được phê duyệt, chủ đầu tư bước sang giai đoạn triển khai thực tế.
Theo Nghị định 217/2026/NĐ-CP, giai đoạn thực hiện dự án có thể bao gồm các công việc về chuẩn bị mặt bằng, khảo sát phục vụ thiết kế, lập và phê duyệt thiết kế, giấy phép xây dựng, hợp đồng, thi công, giám sát, thanh toán, vận hành chạy thử, nghiệm thu và bàn giao.
Mặt bằng phải được chuẩn bị phù hợp với kế hoạch triển khai.
Đối với dự án có giải phóng mặt bằng, chủ đầu tư phải phối hợp thực hiện các công việc theo phương án đã được xác định.
Trường hợp khu vực có yêu cầu rà phá bom mìn hoặc vật nổ, công việc này cần được thực hiện trước khi thi công theo quy định.
Sau khi dự án được phê duyệt, có thể cần thực hiện khảo sát bổ sung phục vụ thiết kế xây dựng ở các bước tiếp theo.
Kết quả khảo sát phải cung cấp đủ thông tin để kỹ sư lựa chọn phương án kết cấu, móng và các giải pháp kỹ thuật phù hợp.
Thiết kế triển khai sau khi dự án được phê duyệt phải phù hợp với dự án và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
Tùy loại công trình và phương án thiết kế được lựa chọn, chủ đầu tư tổ chức lập, thẩm định và phê duyệt hồ sơ thiết kế theo quy định.
Một số nội dung cần đặc biệt chú ý gồm kết cấu, kiến trúc, hệ thống điện, cấp thoát nước, điều hòa, phòng cháy chữa cháy, hạ tầng kỹ thuật và giải pháp thi công.
Dự toán giúp xác định chi phí xây dựng theo thiết kế đã được lập.
Đây là cơ sở quan trọng để kiểm soát ngân sách, tổ chức lựa chọn nhà thầu và quản lý thanh toán.
Dự toán phải bám sát khối lượng thực tế và giải pháp thiết kế để hạn chế phát sinh vốn sau này.
Đối với công trình thuộc trường hợp phải có giấy phép xây dựng, chủ đầu tư phải hoàn tất thủ tục trước khi khởi công theo quy định.
Không phải mọi công trình đều bắt buộc xin giấy phép, vì pháp luật có quy định các trường hợp được miễn.
Do đó, cần xác định chính xác tình trạng pháp lý của từng công trình thay vì mặc nhiên cho rằng tất cả dự án đều phải xin giấy phép.
Nhà thầu có thể tham gia nhiều công việc khác nhau như khảo sát, thiết kế, cung cấp thiết bị, thi công hoặc giám sát.
Việc lựa chọn nhà thầu phải phù hợp với pháp luật áp dụng cho dự án.
Hợp đồng xây dựng cần quy định rõ phạm vi công việc, giá hợp đồng, tiến độ, yêu cầu chất lượng, thanh toán, trách nhiệm các bên, bảo hành và cơ chế xử lý phát sinh.
Một hợp đồng không rõ ràng thường là nguồn gốc của tranh chấp trong quá trình thi công.
Thi công là giai đoạn biến hồ sơ thiết kế thành công trình thực tế.
Nhà thầu phải thực hiện đúng thiết kế được phê duyệt, quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng và các yêu cầu về chất lượng, an toàn.
Chủ đầu tư cần kiểm soát tiến độ, nhân lực, máy móc, vật liệu và chất lượng từng hạng mục.
Khi có thay đổi thiết kế hoặc phát sinh khối lượng, phải xử lý đúng thẩm quyền và trình tự thay vì tự ý thay đổi tại công trường.
Giám sát thi công nhằm kiểm soát chất lượng, khối lượng, tiến độ và sự phù hợp giữa thực tế thi công với hồ sơ thiết kế.
Công tác giám sát cần được thực hiện thường xuyên chứ không chỉ tập trung vào thời điểm nghiệm thu.
Những sai sót được phát hiện sớm thường có chi phí khắc phục thấp hơn nhiều so với khi công trình đã hoàn thiện.
Việc tạm ứng và thanh toán được thực hiện theo hợp đồng và quy định áp dụng cho nguồn vốn của dự án.
Khối lượng thanh toán cần có căn cứ nghiệm thu rõ ràng.
Chủ đầu tư nên kiểm soát chặt chẽ khối lượng thực hiện, tránh thanh toán vượt quá giá trị thực tế hoặc vượt kế hoạch vốn.
Đối với công trình có máy móc, dây chuyền hoặc hệ thống kỹ thuật, vận hành chạy thử là bước quan trọng trước khi đưa vào khai thác chính thức.
Quá trình này giúp kiểm tra công suất, sự ổn định và khả năng phối hợp giữa các hệ thống.
Nếu phát hiện lỗi, nhà thầu phải xử lý trước khi nghiệm thu hoàn thành.
Sau khi thi công hoàn thành và đáp ứng yêu cầu, công trình được nghiệm thu theo quy định.
Nghiệm thu giúp xác nhận chất lượng và mức độ hoàn thành của công trình.
Sau đó, công trình được bàn giao để đưa vào khai thác và sử dụng.
Hồ sơ liên quan cũng cần được tổng hợp và lưu giữ đầy đủ phục vụ quản lý vận hành, bảo hành và các công việc sau này.
Giai đoạn kết thúc xây dựng không có nghĩa là công trình vừa bàn giao xong thì mọi trách nhiệm đều chấm dứt.
Chủ đầu tư và các nhà thầu vẫn phải thực hiện các công việc tài chính, hồ sơ và bảo hành.
Các bên xác định giá trị cuối cùng của hợp đồng trên cơ sở khối lượng đã thực hiện, thanh toán, phát sinh và các nghĩa vụ liên quan.
Những khoản chưa thống nhất cần được xử lý theo hợp đồng và pháp luật.
Đây là bước xác định tổng giá trị vốn thực tế đã sử dụng để hoàn thành dự án.
Chủ đầu tư cần tổng hợp đầy đủ hồ sơ và chứng từ liên quan.
Đối với dự án sử dụng vốn nhà nước, công tác quyết toán đặc biệt quan trọng vì liên quan trực tiếp đến trách nhiệm quản lý và sử dụng ngân sách.
Nhà thầu có trách nhiệm bảo hành phần công việc do mình thực hiện theo hợp đồng và quy định pháp luật.
Khi phát sinh lỗi thuộc trách nhiệm bảo hành, nhà thầu phải tổ chức khắc phục.
Hồ sơ hoàn thành công trình, bản vẽ hoàn công và các tài liệu liên quan phải được bàn giao, lưu giữ theo quy định.
Đây là nguồn thông tin rất quan trọng phục vụ vận hành, bảo trì, sửa chữa và cải tạo công trình sau này.
Công trình xây dựng khẩn cấp có đặc điểm khác dự án thông thường vì phải đáp ứng yêu cầu xử lý nhanh một tình huống cấp thiết.
Pháp luật cho phép tổ chức triển khai với cơ chế linh hoạt hơn nhằm đáp ứng yêu cầu về thời gian.
Người có thẩm quyền quyết định xây dựng công trình khẩn cấp và giao tổ chức hoặc cá nhân thực hiện theo quy định.
Trong quá trình triển khai, việc khảo sát, thiết kế, thi công, giám sát và nghiệm thu có thể được tổ chức phù hợp với tính chất khẩn cấp của công trình.
Tuy nhiên, cơ chế khẩn cấp không đồng nghĩa với việc bỏ qua hoàn toàn yêu cầu quản lý chất lượng.
Sau khi thi công, đơn vị được giao thực hiện vẫn phải hoàn thiện hồ sơ công trình theo quy định.
Hồ sơ có thể bao gồm tài liệu liên quan đến quyết định xây dựng, khảo sát, thiết kế, nhật ký, nghiệm thu, vật liệu, bản vẽ hoàn công và các tài liệu cần thiết khác.
Trong suốt quá trình thực hiện, dự án cần được quản lý và giám sát phù hợp với loại nguồn vốn.
Nội dung giám sát có thể liên quan đến mục tiêu dự án, tiến độ, sử dụng đất, môi trường, chất lượng và việc thực hiện các nghĩa vụ theo quy định.
Đối với dự án sử dụng vốn nhà nước, việc giám sát còn gắn với yêu cầu quản lý hiệu quả nguồn vốn.
Đối với dự án có sự tham gia của cộng đồng hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng, pháp luật có thể đặt ra các cơ chế giám sát tương ứng.
Chủ đầu tư không nên xem giám sát chỉ là yêu cầu của cơ quan nhà nước. Một hệ thống giám sát tốt còn giúp chính chủ đầu tư phát hiện sớm nguy cơ chậm tiến độ, vượt ngân sách và sai lệch chất lượng.
Sai lầm đầu tiên là sử dụng căn cứ pháp luật hoặc quy trình đã hết hiệu lực.
Hệ thống pháp luật xây dựng đã thay đổi đáng kể từ ngày 01/7/2026. Vì vậy, các hướng dẫn dựa hoàn toàn trên Luật Xây dựng 2014 hoặc Nghị định 15/2021/NĐ-CP cần được kiểm tra lại trước khi áp dụng.
Sai lầm thứ hai là thiết kế quá sớm khi chưa kiểm tra kỹ quy hoạch và đất đai.
Sai lầm thứ ba là xác định tổng mức đầu tư thiếu thực tế.
Sai lầm thứ tư là thiếu sự phối hợp giữa đơn vị thiết kế, môi trường, phòng cháy chữa cháy và các bộ môn kỹ thuật.
Sai lầm thứ năm là lựa chọn nhà thầu chủ yếu dựa vào giá thấp mà chưa đánh giá đầy đủ năng lực.
Sai lầm cuối cùng là không quản lý hồ sơ ngay từ đầu. Đến khi nghiệm thu và quyết toán, việc thiếu hồ sơ có thể gây khó khăn rất lớn.
Chủ đầu tư có thể sử dụng checklist sau để kiểm tra nhanh:
Xác định mục tiêu đầu tư.
Nghiên cứu địa điểm và quy hoạch.
Thực hiện thủ tục chủ trương đầu tư nếu có.
Khảo sát phục vụ lập dự án.
Lập Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật.
Xác định tổng mức đầu tư và nguồn vốn.
Thẩm định và phê duyệt dự án.
Chuẩn bị mặt bằng.
Khảo sát phục vụ thiết kế.
Lập và phê duyệt thiết kế, dự toán.
Thực hiện thủ tục giấy phép xây dựng nếu thuộc trường hợp phải có.
Lựa chọn nhà thầu.
Ký hợp đồng xây dựng.
Tổ chức thi công.
Giám sát thi công.
Kiểm soát thanh toán và tiến độ.
Vận hành chạy thử.
Nghiệm thu hoàn thành.
Bàn giao đưa vào sử dụng.
Quyết toán.
Bảo hành và hoàn thiện hồ sơ.
Theo Luật Xây dựng hiện hành, trình tự đầu tư xây dựng gồm ba giai đoạn: chuẩn bị dự án, thực hiện dự án và kết thúc xây dựng.
Chủ đầu tư phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi đối với dự án thuộc trường hợp pháp luật yêu cầu, trừ các dự án được lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật hoặc thuộc trường hợp có quy định khác.
Báo cáo kinh tế - kỹ thuật được áp dụng cho một số loại dự án theo quy mô, tính chất và trường hợp pháp luật quy định cụ thể.
Không phải mọi dự án đều phải xin giấy phép xây dựng. Chủ đầu tư cần xác định công trình thuộc trường hợp phải có giấy phép hay được miễn theo quy định hiện hành.
Việc tổ chức thiết kế và thi công phải đáp ứng các điều kiện pháp luật, yêu cầu kỹ thuật và trình tự áp dụng cho từng dự án. Không nên tự ý triển khai thi công khi hồ sơ và điều kiện khởi công chưa đáp ứng quy định.
Sau nghiệm thu và bàn giao, chủ đầu tư còn phải thực hiện các công việc như quyết toán, bảo hành, hoàn thiện và lưu trữ hồ sơ, cùng các nghĩa vụ liên quan.
Quy trình thực hiện dự án đầu tư xây dựng là một chuỗi công việc có liên hệ chặt chẽ từ khi hình thành ý tưởng cho đến khi công trình hoàn thành và được đưa vào sử dụng.
Theo quy định mới, ba giai đoạn chính vẫn bao gồm chuẩn bị dự án, thực hiện dự án và kết thúc xây dựng. Tuy nhiên, từng giai đoạn có nhiều thủ tục và yêu cầu cụ thể phụ thuộc vào loại công trình, nguồn vốn, quy mô, địa điểm và tính chất của dự án.
Trong giai đoạn chuẩn bị, chủ đầu tư cần đặc biệt chú ý đến mục tiêu đầu tư, quy hoạch, đất đai, khảo sát, Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, tổng mức đầu tư và nguồn vốn.
Trong giai đoạn thực hiện, các nội dung quan trọng gồm mặt bằng, khảo sát, thiết kế, dự toán, giấy phép, lựa chọn nhà thầu, thi công, giám sát, nghiệm thu và bàn giao.
Sau khi hoàn thành công trình, dự án tiếp tục phải thực hiện quyết toán, bảo hành và hoàn thiện hồ sơ.
Một dự án được chuẩn bị bài bản ngay từ đầu sẽ giúp chủ đầu tư giảm đáng kể nguy cơ phát sinh chi phí, chậm tiến độ hoặc phải điều chỉnh hồ sơ nhiều lần.
Đặc biệt, từ ngày 01/7/2026, Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và Nghị định số 217/2026/NĐ-CP đã có hiệu lực. Vì vậy, doanh nghiệp, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn cần cập nhật quy trình mới thay vì tiếp tục áp dụng máy móc các hướng dẫn được xây dựng trên hệ thống pháp luật trước đây.
Có thể nói, quản lý tốt quy trình đầu tư xây dựng không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu pháp luật mà còn là yếu tố trực tiếp quyết định khả năng kiểm soát vốn, tiến độ, chất lượng và hiệu quả của toàn bộ dự án.
CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ & THIẾT KẾ XÂY DỰNG MINH PHƯƠNG
Địa chỉ: 28B Mai Thị Lựu - Khu phố 7, Phường Tân Định, TP.HCM
Hotline: (028 22 142 126 - 0903 649 782
Email: minhphuong.corp@yahoo.com.vn hoặc thanhnv93@yahoo.com.vn
Website: www.minhphuongcorp.com: www.khoanngam.com; www.lapduan.com;
Gửi bình luận của bạn