Thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi và Báo cáo kinh tế kỹ thuật

Thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi và Báo cáo kinh tế - kỹ thuật là một khâu quan trọng trong quá trình chuẩn bị và quyết định đầu tư xây dựng, nhằm kiểm tra, đánh giá một cách có hệ thống các nội dung của dự án trước khi người có thẩm quyền xem xét phê duyệt và quyết định đầu tư. Nếu quá trình lập dự án tập trung vào việc nghiên cứu sự cần thiết, mục tiêu, quy mô, địa điểm, giải pháp kỹ thuật, tổng mức đầu tư, nguồn vốn, tiến độ và hiệu quả thì hoạt động thẩm định có nhiệm vụ xem xét mức độ phù hợp, tính đầy đủ và những điều kiện cần thiết để dự án có thể được quyết định đầu tư và triển khai. Cơ chế thẩm định được tổ chức khác nhau tùy thuộc vào loại dự án, hình thức đầu tư, thẩm quyền của người quyết định đầu tư và tính chất của hồ sơ thiết kế được lập trong Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật.

Đối với dự án đầu tư công là dự án quan trọng quốc gia, cơ chế thẩm định được tổ chức theo hướng có thể thành lập Hội đồng thẩm định. Theo đó, bộ hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được thành lập Hội đồng thẩm định để thực hiện việc thẩm định dự án. Việc tổ chức Hội đồng tạo điều kiện tập hợp các ý kiến chuyên môn cần thiết để xem xét dự án trên nhiều phương diện, phù hợp với tính chất và yêu cầu quản lý của dự án đầu tư công quan trọng.

Trường hợp Bộ trưởng bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đồng thời là người quyết định đầu tư, Hội đồng thẩm định thực hiện đồng thời hai chức năng thẩm định. Một mặt, Hội đồng thực hiện nội dung thẩm định thuộc trách nhiệm của người quyết định đầu tư; mặt khác, Hội đồng đồng thời thực hiện nội dung thẩm định của cơ quan chuyên môn về xây dựng. Cơ chế này giúp tổ chức quá trình thẩm định theo hướng tập trung trong trường hợp thẩm quyền quyết định đầu tư và quản lý chuyên môn về xây dựng có sự giao thoa tại cùng cấp quản lý.

Đối với dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư, hoạt động thẩm định của cơ quan có thẩm quyền không thực hiện hoàn toàn theo cơ chế áp dụng đối với dự án đầu tư công hoặc dự án đầu tư kinh doanh thông thường mà phải tuân thủ pháp luật về đầu tư theo phương thức đối tác công tư. Điều này xuất phát từ đặc điểm riêng của dự án PPP, trong đó việc đầu tư được thực hiện trên cơ sở hợp tác giữa Nhà nước và nhà đầu tư theo cơ chế được pháp luật chuyên ngành quy định. Vì vậy, thẩm quyền, trình tự, nội dung và trách nhiệm thẩm định phải được tổ chức phù hợp với hệ thống pháp luật về PPP.

Đối với các dự án không thuộc những trường hợp đặc thù nói trên, người quyết định đầu tư có trách nhiệm xác định cơ quan chủ trì thẩm định. Theo đó, người quyết định đầu tư giao cơ quan chuyên môn trực thuộc hoặc cơ quan chuyên môn về xây dựng trực thuộc thực hiện vai trò cơ quan chủ trì thẩm định. Việc giao nhiệm vụ cho cơ quan chuyên môn giúp bảo đảm hồ sơ được xem xét bởi đơn vị có chức năng và năng lực phù hợp với nội dung dự án.

Trong thực tế có thể phát sinh trường hợp người quyết định đầu tư không có cơ quan chuyên môn về xây dựng hoặc cơ quan chuyên môn trực thuộc phù hợp để thực hiện công tác thẩm định. Khi đó, người quyết định đầu tư được giao cho một tổ chức có các cá nhân có chuyên môn và kinh nghiệm phù hợp với tính chất, nội dung của dự án làm cơ quan chủ trì thẩm định. Quy định này tạo sự linh hoạt về tổ chức nhưng vẫn đặt yêu cầu trọng tâm vào năng lực của những người tham gia công tác thẩm định. Tổ chức được giao nhiệm vụ phải có nhân sự đủ chuyên môn và kinh nghiệm tương ứng với đặc điểm của dự án cần xem xét.

Như vậy, nguyên tắc chung trong việc xác định cơ quan chủ trì thẩm định là bảo đảm có một đầu mối chịu trách nhiệm tổ chức quá trình thẩm định và tổng hợp kết quả. Tùy từng dự án, đầu mối này có thể là Hội đồng thẩm định, cơ quan chuyên môn trực thuộc, cơ quan chuyên môn về xây dựng hoặc một tổ chức có đội ngũ chuyên môn, kinh nghiệm phù hợp. Cách tổ chức có thể khác nhau nhưng yêu cầu chung vẫn là quá trình thẩm định phải được thực hiện bởi các chủ thể có đủ điều kiện để đánh giá những nội dung thuộc phạm vi của dự án.

Để quá trình thẩm định được triển khai, cơ quan chuẩn bị dự án có trách nhiệm chuẩn bị hồ sơ trình thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật. Hồ sơ sau khi hoàn thiện được gửi đến cơ quan chủ trì thẩm định để tổ chức xem xét. Trách nhiệm chuẩn bị hồ sơ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi chất lượng và mức độ đầy đủ của tài liệu đầu vào ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện công tác thẩm định.

Hồ sơ trình thẩm định phải phản ánh đầy đủ những nội dung của dự án tương ứng với loại báo cáo được lập. Đối với Báo cáo nghiên cứu khả thi, hồ sơ phải tạo cơ sở để xem xét các nội dung liên quan đến mục tiêu, quy mô, địa điểm, quy hoạch, điều kiện thực hiện, giải pháp kỹ thuật, tổng mức đầu tư và những vấn đề khác thuộc phạm vi thẩm định. Đối với Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, hồ sơ phải cung cấp đủ căn cứ để xem xét cả phần thuyết minh và các nội dung có liên quan đến thiết kế bản vẽ thi công theo quy định.

Sau quá trình thẩm định, kết quả được thể hiện theo Mẫu số 03 hoặc Mẫu số 04 thuộc Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định, tương ứng với trường hợp áp dụng. Việc quy định biểu mẫu kết quả thẩm định giúp thống nhất cách thức thể hiện các nội dung đã được xem xét, kết luận và những yêu cầu có liên quan, đồng thời tạo cơ sở cho người quyết định đầu tư sử dụng kết quả thẩm định trong quá trình xem xét phê duyệt dự án.

Ngoài các tài liệu chung của hồ sơ dự án, tùy theo yêu cầu riêng của từng dự án, chủ đầu tư hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ chuẩn bị dự án còn phải thực hiện những thủ tục và yêu cầu theo pháp luật có liên quan trong giai đoạn chuẩn bị dự án. Kết quả thực hiện các thủ tục này phải được trình cho cơ quan chủ trì thẩm định để làm căn cứ xem xét Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật.

Quy định này thể hiện tính liên ngành của quá trình chuẩn bị và thẩm định dự án đầu tư xây dựng. Một dự án có thể đồng thời liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý khác nhau, tùy theo vị trí, quy mô, công năng, công nghệ và đặc điểm đầu tư. Vì vậy, việc thẩm định dự án không thể tách rời hoàn toàn khỏi các yêu cầu pháp luật chuyên ngành có liên quan. Những thủ tục cần thực hiện trong giai đoạn chuẩn bị phải được hoàn thành hoặc có kết quả phù hợp để cung cấp cơ sở cho cơ quan chủ trì thẩm định xem xét dự án một cách đầy đủ.

Cơ quan chủ trì thẩm định có trách nhiệm tổ chức thẩm định các nội dung theo quy định của Luật Xây dựng năm 2025. Trong phạm vi đó, Nghị định tiếp tục cụ thể hóa cách thức xem xét đối với một số nhóm dự án có tính chất đặc thù. Điều này giúp công tác thẩm định vừa tuân thủ các yêu cầu chung của pháp luật xây dựng vừa phản ánh được những vấn đề riêng của từng loại dự án.

Đối với dự án có sử dụng công nghệ hạn chế chuyển giao hoặc dự án có ảnh hưởng xấu đến môi trường và có sử dụng công nghệ, việc thẩm định hoặc lấy ý kiến về công nghệ phải thực hiện theo quy định của pháp luật về chuyển giao công nghệ. Đây là nội dung quan trọng bởi công nghệ trong những dự án này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư mà còn có thể liên quan đến các yêu cầu quản lý đặc biệt hoặc tác động môi trường.

Việc thẩm định công nghệ trong trường hợp này được đặt trong khuôn khổ của pháp luật chuyên ngành về chuyển giao công nghệ. Cơ quan chủ trì thẩm định dự án cần sử dụng kết quả thẩm định hoặc ý kiến về công nghệ theo quy định để phục vụ quá trình đánh giá tổng thể. Qua đó, giải pháp công nghệ được xem xét song song với các yếu tố xây dựng, chi phí và hiệu quả của dự án.

Đối với dự án đầu tư xây dựng nhà ở và khu đô thị, công tác thẩm định phải đánh giá thêm những nội dung đặc thù đã được quy định đối với Báo cáo nghiên cứu khả thi của loại dự án này. Đây là nhóm dự án có mối quan hệ trực tiếp với phát triển dân cư, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và tổ chức không gian đô thị, vì vậy phạm vi đánh giá không chỉ giới hạn ở bản thân các công trình xây dựng.

Cơ quan thẩm định cần xem xét sự phù hợp về số lượng và diện tích các loại nhà ở với chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở theo quy định, đồng thời xem xét mối quan hệ giữa quy mô nhà ở và chỉ tiêu dân số trong quy hoạch được sử dụng làm căn cứ lập dự án. Đối với dự án tại đô thị, các nội dung về mục tiêu, định hướng phát triển đô thị và khả năng kết nối hệ thống hạ tầng kỹ thuật của dự án với khu vực bên ngoài cũng có ý nghĩa quan trọng.

Bên cạnh đó, việc tổ chức xây dựng hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các công trình khác trong dự án cần được xem xét theo kế hoạch đã đề xuất. Đối với những khu vực, công trình hoặc dịch vụ công ích phải bàn giao cho Nhà nước quản lý, khai thác hoặc sử dụng, trách nhiệm của chủ đầu tư và các bên liên quan cũng phải được xác định phù hợp. Việc thẩm định các nội dung này giúp kiểm soát sự đồng bộ của dự án nhà ở, khu đô thị từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Đối với dự án đầu tư công và dự án PPP, việc xác định tổng mức đầu tư được thực hiện theo quy định của Chính phủ về quản lý chi phí đầu tư xây dựng. Tổng mức đầu tư là một trong những thông tin quan trọng để xem xét khả năng bố trí nguồn lực và hiệu quả của dự án. Do đó, quá trình thẩm định phải có cơ sở để đánh giá việc xác định chi phí theo các quy định quản lý tương ứng.

Đối với dự án đầu tư kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước, cơ chế thẩm định tổng mức đầu tư có sự điều chỉnh phù hợp với đặc điểm quản lý vốn của doanh nghiệp. Theo đó, cơ quan chuyên môn thuộc người quyết định đầu tư tự quyết định việc thẩm định và xác định tổng mức đầu tư, đồng thời phải bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn đầu tư của doanh nghiệp. Yêu cầu về hiệu quả sử dụng vốn là nguyên tắc quan trọng trong quá trình xem xét chi phí đầu tư đối với nhóm dự án này.

Đối với dự án chỉ yêu cầu lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, cơ quan chuyên môn thuộc người quyết định đầu tư ngoài những nội dung thẩm định theo quy định còn phải đánh giá sự phù hợp của dự án với quy hoạch được sử dụng làm căn cứ lập dự án. Điều này đặc biệt quan trọng bởi Báo cáo kinh tế - kỹ thuật được áp dụng theo quy trình gọn hơn so với Báo cáo nghiên cứu khả thi nhưng dự án vẫn phải bảo đảm căn cứ quy hoạch theo quy định.

Việc đánh giá sự phù hợp với quy hoạch cần được đặt trong mối quan hệ với địa điểm, diện tích sử dụng đất, quy mô và chức năng công trình. Qua đó, cơ quan thẩm định có cơ sở xác định phương án được đề xuất trong Báo cáo kinh tế - kỹ thuật có nằm trong phạm vi và định hướng đã được quy hoạch xác lập hay không. Đây là một trong những điều kiện quan trọng trước khi dự án được trình người quyết định đầu tư xem xét phê duyệt.

Đối với dự án lập thiết kế FEED hoặc thiết kế kỹ thuật ngay trong Báo cáo nghiên cứu khả thi, cũng như dự án lập thiết kế bản vẽ thi công trong Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, cơ chế thẩm định có sự phân công thêm trách nhiệm cho chủ đầu tư. Theo đó, người quyết định đầu tư giao chủ đầu tư thực hiện thẩm định một số nội dung cụ thể liên quan đến phần thiết kế và các vấn đề thuộc phạm vi được pháp luật quy định.

Đối với dự án lập thiết kế FEED hoặc thiết kế kỹ thuật trong Báo cáo nghiên cứu khả thi, chủ đầu tư thực hiện thẩm định các nội dung tương ứng được quy định tại điểm a, điểm c và điểm d khoản 1 Điều 30 Luật Xây dựng năm 2025. Việc giao chủ đầu tư thực hiện các nội dung này tạo ra sự phân công giữa cơ quan chủ trì thẩm định dự án và chủ thể trực tiếp quản lý việc chuẩn bị, triển khai dự án.

Đối với dự án lập thiết kế bản vẽ thi công trong Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, chủ đầu tư thực hiện thẩm định nội dung tương ứng theo điểm h khoản 3 Điều 26 Luật Xây dựng năm 2025. Do thiết kế bản vẽ thi công là cơ sở trực tiếp để triển khai xây dựng, việc thẩm định nội dung thiết kế có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát khả năng áp dụng các giải pháp kỹ thuật trên thực tế.

Việc người quyết định đầu tư giao cho chủ đầu tư thẩm định và xác định giá trị tổng mức đầu tư không được thực hiện tùy ý mà phải tuân thủ quy định của Chính phủ về quản lý chi phí đầu tư xây dựng. Như vậy, dù trách nhiệm được phân công cho chủ đầu tư, việc xác định chi phí vẫn phải nằm trong hệ thống nguyên tắc và phương pháp quản lý chi phí chung.

Sự phân công này cho thấy hoạt động thẩm định dự án có thể bao gồm nhiều lớp trách nhiệm. Cơ quan chủ trì thẩm định giữ vai trò tổ chức và xem xét các nội dung thuộc phạm vi của mình; cơ quan chuyên môn về xây dựng có thể thực hiện thẩm định theo thẩm quyền; chủ đầu tư thực hiện một số nội dung được người quyết định đầu tư giao; các cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực có thể tham gia thông qua ý kiến chuyên môn. Do đó, kết quả cuối cùng cần được tổng hợp thống nhất trước khi trình người quyết định đầu tư.

Cơ quan chủ trì thẩm định chính là đầu mối thực hiện nhiệm vụ tổng hợp này. Sau khi các nội dung thẩm định được thực hiện, cơ quan chủ trì phải tổng hợp kết quả thẩm định của cơ quan chuyên môn về xây dựng nếu dự án thuộc trường hợp có sự tham gia của cơ quan này. Đồng thời, kết quả thẩm định của chủ đầu tư đối với các nội dung được giao cũng phải được đưa vào hồ sơ tổng hợp.

Ngoài ra, nếu dự án có liên quan đến chức năng quản lý của các cơ quan ngành hoặc lĩnh vực khác, ý kiến của các cơ quan này cũng được tổng hợp khi cần thiết. Cách thức tổ chức như vậy giúp bảo đảm dự án được đánh giá không chỉ từ góc độ xây dựng mà còn từ những lĩnh vực quản lý có liên quan đến tính chất cụ thể của công trình.

Đối với các dự án thuộc Danh mục dự án trọng yếu có yêu cầu về bảo đảm quốc phòng, an ninh, quá trình tổng hợp còn phải bao gồm ý kiến của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an. Yêu cầu này thể hiện việc xem xét dự án trong mối quan hệ với những lợi ích và yêu cầu đặc biệt về quốc phòng, an ninh. Những ý kiến chuyên ngành này là một phần của cơ sở để người quyết định đầu tư xem xét trước khi phê duyệt dự án.

Sau khi tổng hợp đầy đủ kết quả thẩm định và các ý kiến cần thiết, cơ quan chủ trì thẩm định trình người quyết định đầu tư để xem xét phê duyệt dự án và quyết định đầu tư xây dựng. Đây là bước kết nối trực tiếp giữa hoạt động thẩm định và quyết định đầu tư. Người quyết định đầu tư sử dụng kết quả thẩm định như một trong những cơ sở quan trọng để xem xét dự án trước khi ban hành quyết định.

Có thể thấy, hoạt động thẩm định không được tổ chức theo mô hình một cơ quan duy nhất thực hiện toàn bộ nội dung trong mọi trường hợp. Tùy theo dự án, quá trình này có thể có sự tham gia của Hội đồng thẩm định, cơ quan chuyên môn thuộc người quyết định đầu tư, cơ quan chuyên môn về xây dựng, chủ đầu tư, cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực và các cơ quan liên quan đến quốc phòng, an ninh. Mỗi chủ thể thực hiện nhiệm vụ trong phạm vi được pháp luật hoặc người có thẩm quyền giao, sau đó kết quả được tập hợp thành cơ sở chung phục vụ quyết định đầu tư.

Cơ chế này đặc biệt có ý nghĩa đối với những dự án có tính chất phức tạp. Một dự án có thể đồng thời đặt ra các vấn đề về công nghệ, xây dựng, tổng mức đầu tư, môi trường, nhà ở, phát triển đô thị, quốc phòng hoặc an ninh. Nếu tất cả các vấn đề chỉ được đánh giá bởi một chủ thể mà không có sự tham gia của cơ quan có chuyên môn phù hợp thì có thể khó bảo đảm chiều sâu của quá trình thẩm định. Việc phân công và tổng hợp cho phép sử dụng năng lực chuyên môn của từng cơ quan trong khi vẫn duy trì một đầu mối chịu trách nhiệm tổng hợp chung.

Đối với cơ quan chuẩn bị dự án, yêu cầu quan trọng là phải chủ động hoàn thiện hồ sơ và thực hiện những thủ tục cần thiết trước khi trình thẩm định. Việc thiếu tài liệu, chưa hoàn thành các thủ tục chuyên ngành hoặc chưa làm rõ các nội dung quan trọng có thể ảnh hưởng đến quá trình xem xét. Vì vậy, công tác chuẩn bị hồ sơ cần được tổ chức đồng bộ với việc thực hiện các thủ tục liên quan ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.

Đối với chủ đầu tư, trách nhiệm không chỉ dừng lại ở việc phối hợp cung cấp hồ sơ. Trong các trường hợp được người quyết định đầu tư giao thẩm định một số nội dung của thiết kế FEED, thiết kế kỹ thuật hoặc thiết kế bản vẽ thi công, chủ đầu tư trực tiếp tham gia vào hệ thống kiểm soát chất lượng hồ sơ trước khi dự án được phê duyệt. Kết quả thực hiện của chủ đầu tư sau đó được cơ quan chủ trì thẩm định tổng hợp cùng với các kết quả khác.

Đối với người quyết định đầu tư, cơ chế thẩm định tạo ra hệ thống thông tin và đánh giá cần thiết trước khi ban hành quyết định cuối cùng. Việc có nhiều cơ quan tham gia không làm thay đổi vai trò của người quyết định đầu tư mà giúp quyết định được đưa ra trên cơ sở các kết quả chuyên môn đã được xem xét theo từng lĩnh vực.

Nhìn tổng thể, quy định về thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi và Báo cáo kinh tế - kỹ thuật của người quyết định đầu tư thiết lập một cơ chế phân công trách nhiệm tương đối rõ ràng. Dự án quan trọng quốc gia thuộc đầu tư công có thể được thẩm định thông qua Hội đồng; dự án PPP tuân thủ pháp luật về đối tác công tư; các dự án còn lại do cơ quan chuyên môn hoặc tổ chức có năng lực phù hợp chủ trì. Cơ quan chuẩn bị dự án chịu trách nhiệm về hồ sơ, chủ đầu tư thực hiện một số nội dung thẩm định khi được giao, còn cơ quan chủ trì giữ vai trò tổ chức và tổng hợp kết quả.

Đồng thời, quá trình thẩm định được thiết kế theo hướng kết nối pháp luật xây dựng với các lĩnh vực có liên quan. Công nghệ được xem xét theo pháp luật về chuyển giao công nghệ; tổng mức đầu tư được kiểm soát theo quy định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng; dự án nhà ở, khu đô thị phải được đánh giá thêm các nội dung đặc thù; dự án trọng yếu liên quan đến quốc phòng, an ninh phải có ý kiến của các cơ quan tương ứng. Nhờ đó, dự án trước khi được quyết định đầu tư được xem xét trên nhiều phương diện thay vì chỉ tập trung vào giải pháp xây dựng.

Có thể hiểu mục tiêu cốt lõi của cơ chế này là hình thành một quá trình kiểm tra, đánh giá và tổng hợp đủ chặt chẽ trước khi dự án chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang giai đoạn thực hiện. Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật là sản phẩm của quá trình nghiên cứu và đề xuất dự án, còn thẩm định là quá trình kiểm tra những đề xuất đó theo trách nhiệm của các chủ thể có liên quan. Kết quả thẩm định vì vậy trở thành một trong những căn cứ trực tiếp phục vụ việc phê duyệt dự án và quyết định đầu tư xây dựng.

Như vậy, thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi và Báo cáo kinh tế - kỹ thuật không phải là một thủ tục độc lập đơn lẻ mà là một hệ thống phối hợp giữa nhiều chủ thể. Từ cơ quan chuẩn bị dự án, chủ đầu tư, cơ quan chủ trì thẩm định, cơ quan chuyên môn về xây dựng đến các cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực đều có thể tham gia theo phạm vi trách nhiệm tương ứng. Việc xác định đúng cơ quan chủ trì, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, thực hiện các thủ tục chuyên ngành, thẩm định các nội dung kỹ thuật và chi phí, tổng hợp đầy đủ ý kiến liên quan sẽ tạo ra cơ sở cần thiết để người quyết định đầu tư xem xét dự án một cách toàn diện. Qua đó, hoạt động thẩm định góp phần kiểm soát tính phù hợp của dự án trước khi phê duyệt, hạn chế những vấn đề có thể phát sinh trong quá trình thực hiện và tạo nền tảng để dự án đầu tư xây dựng được triển khai đúng mục tiêu, đúng yêu cầu quản lý và phù hợp với các quy định pháp luật có liên quan.