THANH LÝ TÀI SẢN CÓ PHẢI ĐẤU THẦU HAY ĐẤU GIÁ? QUY TRÌNH THANH LÝ TÀI SẢN CÔNG

Khi cơ quan, đơn vị hoặc doanh nghiệp có máy móc, thiết bị, phương tiện, vật tư, công cụ hoặc tài sản không còn nhu cầu sử dụng, một trong những vấn đề thường được quan tâm là thanh lý tài sản phải thực hiện như thế nào.

Thanh lý tài sản có phải đấu thầu không?

Thanh lý tài sản có bắt buộc đấu giá không?

Có thể lấy báo giá rồi bán cho đơn vị trả giá cao nhất hay không?

Hồ sơ thanh lý tài sản gồm những gì?

Khi nào phải lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá tài sản?

Đấu thầu thanh lý tài sản và đấu giá thanh lý tài sản có giống nhau không?

Đây là những câu hỏi rất dễ gây nhầm lẫn bởi trong một quá trình xử lý tài sản có thể đồng thời phát sinh việc thanh lý tài sản, bán tài sản, đấu giá tài sản, thuê thẩm định giá, lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá hoặc thuê đơn vị tháo dỡ, vận chuyển, xử lý tài sản.

Muốn xác định đúng quy trình, trước hết phải phân biệt rõ bản chất của từng công việc.

Có thể ghi nhớ nguyên tắc cơ bản:

Đấu thầu/lựa chọn nhà thầu chủ yếu là quá trình lựa chọn đơn vị cung cấp hàng hóa, dịch vụ, xây lắp hoặc thực hiện công việc theo phạm vi pháp luật về đấu thầu.

Trong khi đó:

Đấu giá tài sản là quá trình bán tài sản theo trình tự, thủ tục của pháp luật về đấu giá tài sản.

Vì vậy, khi một cơ quan có tài sản cần thanh lý và mục tiêu là bán tài sản đó, không nên mặc nhiên gọi quá trình này là “đấu thầu thanh lý tài sản”.

Đối với tài sản công, còn phải xác định điều kiện thanh lý, thẩm quyền quyết định, hình thức thanh lý và phương thức bán tài sản theo pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.

Minh Phuong Corp phân tích chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. THANH LÝ TÀI SẢN LÀ GÌ?

Thanh lý tài sản là một hình thức xử lý tài sản trong những trường hợp đáp ứng điều kiện theo quy định pháp luật hoặc theo chế độ quản lý tài sản tương ứng.

Không nên hiểu đơn giản:

“Tài sản cũ = được thanh lý.”

Đặc biệt đối với tài sản công, trước khi thanh lý phải xác định tài sản có thuộc trường hợp được thanh lý hay không, thẩm quyền quyết định thuộc cơ quan/người nào và phương thức xử lý sau khi có quyết định thanh lý.

Tài sản có thể cần thanh lý vì nhiều nguyên nhân khác nhau như:

Tài sản hết hạn sử dụng;

Tài sản bị hư hỏng;

Không thể sửa chữa;

Việc sửa chữa không hiệu quả;

Tài sản không còn phù hợp nhu cầu sử dụng;

Tài sản phải phá dỡ theo yêu cầu quản lý;

Hoặc thuộc trường hợp thanh lý khác theo quy định.

Do đó, bước đầu tiên không phải là tìm người mua.

Bước đầu tiên là:

Xác định căn cứ pháp lý để xử lý tài sản.

2. THANH LÝ TÀI SẢN KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI BÁN TÀI SẢN

Đây là điểm đặc biệt quan trọng.

Nhiều người sử dụng hai cụm từ:

“Thanh lý tài sản”

và

“Bán tài sản”

như hai khái niệm hoàn toàn giống nhau.

Cách hiểu này không phải lúc nào cũng chính xác.

Đối với tài sản công, thanh lý là một hình thức xử lý tài sản. Sau khi xác định tài sản đủ điều kiện thanh lý và có quyết định của cơ quan/người có thẩm quyền, việc xử lý tài sản thanh lý được thực hiện theo hình thức phù hợp với quy định.

Nếu thanh lý theo hình thức bán thì mới tiếp tục xác định phương thức bán tài sản.

Vì vậy, quy trình logic nên được hiểu:

Tài sản

giá / Niêm yết giá / Bán chỉ định theo trường hợp áp dụng

3. ĐẤU THẦU LÀ GÌ?

Đấu thầu và thanh lý tài sản là hai vấn đề cần được phân biệt.

Theo pháp luật về đấu thầu, quá trình lựa chọn nhà thầu nhằm lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp hoặc thực hiện các nội dung thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về đấu thầu.

Có thể hiểu đơn giản:

Một đơn vị cần mua máy tính.

→ Lựa chọn nhà thầu cung cấp máy tính.

Một chủ đầu tư cần xây dựng công trình.

→ Lựa chọn nhà thầu xây lắp.

Một đơn vị cần thuê dịch vụ vệ sinh.

→ Lựa chọn nhà thầu cung cấp dịch vụ.

Một đơn vị cần thuê tư vấn.

→ Lựa chọn nhà thầu tư vấn.

Bản chất chung là:

Bên có nhu cầu cần lựa chọn một đơn vị để cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc thực hiện công việc cho mình.

4. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤU THẦU

Đấu thầu có một số đặc điểm cơ bản cần lưu ý.

Đấu thầu là quá trình lựa chọn

Có thể có nhiều nhà thầu cùng quan tâm và tham gia cạnh tranh.

Chủ đầu tư/bên mời thầu tổ chức lựa chọn trên cơ sở yêu cầu và tiêu chuẩn được xác định theo quy định.

Đấu thầu gắn với hợp đồng

Mục đích của quá trình lựa chọn nhà thầu là xác định được nhà thầu để tiến tới ký kết và thực hiện hợp đồng.

Đấu thầu không đơn giản là chọn giá thấp nhất

Tùy từng gói thầu, nhà thầu có thể phải đáp ứng nhiều nhóm yêu cầu khác nhau.

Việc đánh giá phải căn cứ hồ sơ mời thầu/hồ sơ yêu cầu và pháp luật áp dụng.

Do đó, không thể hiểu:

“Nhà thầu nào chào giá thấp nhất thì chắc chắn trúng thầu.”

5. ĐẤU GIÁ TÀI SẢN LÀ GÌ?

Đấu giá tài sản có bản chất khác với đấu thầu.

Trong đấu giá tài sản, tài sản được đưa ra bán theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định và người tham gia đấu giá cạnh tranh theo phương thức đấu giá được công bố.

Có thể hình dung:

Đấu thầu: cơ quan cần lựa chọn bên cung cấp/thực hiện.

Đấu giá bán tài sản: cơ quan đang có tài sản cần bán và xác định người mua theo quy trình đấu giá.

Đây là lý do việc bán tài sản thanh lý không nên mặc nhiên sử dụng quy trình HSMT – HSDT của pháp luật về đấu thầu.

6. ĐẤU THẦU VÀ ĐẤU GIÁ KHÁC NHAU NHƯ THẾ NÀO?

Điểm khác biệt dễ nhớ nhất nằm ở hướng của giao dịch.

Đối với đấu thầu

Bên tổ chức có nhu cầu mua hàng hóa, thuê dịch vụ hoặc thuê thực hiện công việc.

Các nhà thầu cạnh tranh để được lựa chọn thực hiện hợp đồng.

Đối với đấu giá bán tài sản

Bên có tài sản muốn bán tài sản.

Những người có nhu cầu mua đăng ký tham gia đấu giá và thực hiện việc trả giá theo quy định.

Vì vậy:

Đấu thầu không phải đấu giá.

Đấu giá không phải một hình thức đấu thầu.

7. THANH LÝ TÀI SẢN CÓ PHẢI ĐẤU THẦU KHÔNG?

Không thể khẳng định mọi trường hợp thanh lý tài sản phải tổ chức đấu thầu.

Muốn xác định chính xác phải trả lời các câu hỏi:

Tài sản thuộc sở hữu của ai?

Có phải tài sản công không?

Nguồn hình thành tài sản là gì?

Tài sản có thuộc trường hợp được thanh lý không?

Ai có thẩm quyền quyết định thanh lý?

Thanh lý theo hình thức nào?

Nếu bán thì áp dụng phương thức bán nào?

Có phát sinh nhu cầu thuê đơn vị cung cấp dịch vụ để phục vụ quá trình thanh lý không?

Chỉ sau khi trả lời những câu hỏi này mới xác định được quy trình.

8. THANH LÝ TÀI SẢN CÓ BẮT BUỘC ĐẤU GIÁ KHÔNG?

Không nên khẳng định:

“Mọi tài sản thanh lý đều bắt buộc đấu giá.”

Đối với tài sản công thanh lý theo hình thức bán, pháp luật hiện hành quy định các phương thức bán tài sản công gồm:

Đấu giá;

Niêm yết giá;

Bán chỉ định.

Việc áp dụng phương thức nào phải căn cứ điều kiện pháp luật cụ thể.

Vì vậy, câu hỏi:

“Thanh lý tài sản có phải đấu giá không?”

nên được chuyển thành:

“Tài sản này có thuộc trường hợp thanh lý bằng hình thức bán không và nếu bán thì pháp luật yêu cầu áp dụng phương thức bán nào?”

9. CĂN CỨ PHÁP LÝ VỀ THANH LÝ, BÁN VÀ ĐẤU GIÁ TÀI SẢN

Khi xử lý tài sản công và tổ chức đấu giá tài sản, cần kiểm tra hệ thống văn bản pháp luật đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện.

Các nhóm văn bản quan trọng gồm:

Luật Quản lý, sử dụng tài sản công số 15/2017/QH14 và các văn bản sửa đổi, bổ sung;

Nghị định số 186/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công;

Luật Đấu giá tài sản số 01/2016/QH14;

Luật số 37/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu giá tài sản, có hiệu lực từ ngày 01/01/2025;

Các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành;

Các quy định chuyên ngành đối với từng loại tài sản.

Nếu trong quá trình thanh lý phát sinh việc thuê dịch vụ thuộc phạm vi pháp luật về đấu thầu thì cần đồng thời kiểm tra pháp luật về lựa chọn nhà thầu.

10. ĐỐI VỚI TÀI SẢN CÔNG, KHI NÀO CẦN THANH LÝ?

Không nên tự động đưa một tài sản vào danh sách thanh lý chỉ vì tài sản đã cũ hoặc đơn vị không muốn sử dụng.

Đơn vị phải rà soát điều kiện thanh lý theo pháp luật hiện hành.

Hồ sơ cần thể hiện được căn cứ đề xuất xử lý.

Tùy tài sản, có thể cần làm rõ:

Năm sử dụng;

Thời gian sử dụng;

Nguyên giá;

Giá trị còn lại;

Tình trạng kỹ thuật;

Mức độ hư hỏng;

Khả năng sửa chữa;

Chi phí sửa chữa;

Khả năng tiếp tục khai thác;

Lý do không còn sử dụng;

Các căn cứ khác.

Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan/người có thẩm quyền xem xét.

11. BƯỚC 1 – KIỂM KÊ VÀ RÀ SOÁT TÀI SẢN

Trước khi lập hồ sơ thanh lý, cần kiểm kê thực tế.

Danh mục kiểm kê nên xác định tối thiểu:

Tên tài sản;

Mã tài sản;

Số lượng;

Năm đưa vào sử dụng;

Nguyên giá;

Giá trị còn lại;

Bộ phận quản lý;

Tình trạng;

Thông số nhận dạng;

Serial nếu có;

Biển kiểm soát đối với phương tiện;

Tài liệu pháp lý;

Đề xuất hướng xử lý.

Thông tin trên hồ sơ phải thống nhất với hiện trạng thực tế.

12. BƯỚC 2 – ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG

Đối với máy móc, thiết bị hoặc tài sản có giá trị đáng kể, việc mô tả hiện trạng cần cụ thể.

Không nên chỉ ghi:

“Tài sản cũ, đề nghị thanh lý.”

Nên thể hiện:

Mức độ hư hỏng;

Bộ phận không hoạt động;

Khả năng sửa chữa;

Chi phí dự kiến;

Khả năng tiếp tục sử dụng;

Nguy cơ mất an toàn nếu có;

Các thông tin cần thiết khác.

Đối với tài sản kỹ thuật chuyên ngành, có thể cần ý kiến chuyên môn theo trường hợp áp dụng.

13. BƯỚC 3 – LẬP HỒ SƠ ĐỀ NGHỊ THANH LÝ

Sau khi rà soát, đơn vị lập hồ sơ đề nghị thanh lý theo quy định.

Tùy trường hợp, hồ sơ có thể gồm:

Văn bản đề nghị;

Danh mục tài sản;

Biên bản kiểm kê;

Biên bản đánh giá hiện trạng;

Thông tin nguyên giá và giá trị còn lại;

Tài liệu kỹ thuật;

Hình ảnh hiện trạng;

Hồ sơ chứng minh quyền quản lý/sở hữu;

Ý kiến chuyên môn;

Các tài liệu khác theo quy định.

Danh mục chính xác phải được xác định theo loại tài sản và chế độ pháp lý áp dụng.

14. BƯỚC 4 – XÁC ĐỊNH THẨM QUYỀN QUYẾT ĐỊNH THANH LÝ

Đây là bước rất quan trọng.

Không phải bộ phận đang trực tiếp sử dụng tài sản có quyền tự quyết định thanh lý.

Phải xác định đúng cơ quan hoặc người có thẩm quyền.

Việc xác định thẩm quyền có thể phụ thuộc:

Loại tài sản;

Cơ quan quản lý;

Giá trị;

Phân cấp quản lý;

Quy định của cơ quan chủ quản;

Các quy định chuyên ngành.

Nếu quyết định được ban hành sai thẩm quyền, toàn bộ các bước xử lý tiếp theo có thể phát sinh rủi ro pháp lý.

15. BƯỚC 5 – BAN HÀNH QUYẾT ĐỊNH THANH LÝ

Sau khi hồ sơ được xem xét và đáp ứng điều kiện, cơ quan/người có thẩm quyền ban hành quyết định thanh lý.

Quyết định cần xác định rõ theo quy định áp dụng, chẳng hạn:

Tài sản thanh lý;

Số lượng;

Đơn vị quản lý;

Hình thức thanh lý;

Trách nhiệm tổ chức;

Thời hạn;

Việc quản lý tiền thu được;

Các nội dung cần thiết khác.

Không nên thực hiện việc bán trước rồi mới hoàn thiện quyết định thanh lý sau.

16. BƯỚC 6 – XÁC ĐỊNH PHƯƠNG THỨC BÁN TÀI SẢN

Nếu quyết định thanh lý xác định tài sản được xử lý bằng hình thức bán, bước tiếp theo là xác định phương thức bán.

Đối với tài sản công, phương thức bán theo quy định hiện hành gồm:

Bán đấu giá;

Bán theo hình thức niêm yết giá;

Bán chỉ định.

Không phải đơn vị được tự lựa chọn tùy ý phương thức thuận tiện nhất.

Phải đối chiếu điều kiện áp dụng của từng phương thức.

17. BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN THANH LÝ

Đấu giá là phương thức quan trọng để bảo đảm tính công khai trong quá trình bán tài sản công.

Nếu tài sản thuộc trường hợp phải bán đấu giá, cơ quan có tài sản cần thực hiện quy trình theo pháp luật về quản lý tài sản công và pháp luật về đấu giá tài sản.

Không nên chuyển quy trình này thành:

Lập HSMT → nhận HSDT → mở thầu → chọn “nhà thầu mua tài sản”.

Đó là cách sử dụng thuật ngữ không phù hợp với bản chất của giao dịch bán đấu giá.

18. BÁN THEO HÌNH THỨC NIÊM YẾT GIÁ

Trong những trường hợp đáp ứng điều kiện pháp luật, tài sản công có thể được bán theo phương thức niêm yết giá.

Đây là phương thức khác với đấu giá.

Do đó, không nên viết:

“Tài sản công hoặc đấu giá hoặc đấu thầu.”

Cách tiếp cận đúng hơn là:

Nếu tài sản được bán, cần xác định phương thức bán theo quy định, trong đó có thể là đấu giá, niêm yết giá hoặc bán chỉ định.

19. BÁN CHỈ ĐỊNH

Bán chỉ định chỉ được áp dụng khi đáp ứng điều kiện pháp luật.

Không nên hiểu:

“Tài sản giá trị thấp thì muốn bán trực tiếp cho ai cũng được.”

Cơ quan có tài sản phải kiểm tra chính xác điều kiện, thẩm quyền, giá bán và trình tự áp dụng.

Đây là một trong những nội dung nên được rà soát pháp lý trước khi thực hiện.

20. BƯỚC 7 – XÁC ĐỊNH GIÁ KHỞI ĐIỂM

Đối với trường hợp bán đấu giá, việc xác định giá khởi điểm là bước quan trọng.

Cần đặc biệt phân biệt:

Nguyên giá tài sản;

Giá trị còn lại trên sổ kế toán;

Giá trị thị trường;

Giá khởi điểm bán đấu giá.

Các khái niệm này không mặc nhiên giống nhau.

Ví dụ:

Một máy móc có nguyên giá 2 tỷ đồng.

Sau nhiều năm sử dụng, giá trị còn lại theo kế toán có thể rất thấp hoặc bằng 0.

Nhưng điều đó không có nghĩa tài sản không còn giá trị bán trên thị trường.

Ngược lại, giá trị còn lại kế toán cũng không mặc nhiên là giá khởi điểm.

Giá khởi điểm phải được xác định theo căn cứ và trình tự pháp luật áp dụng.

21. CÓ BẮT BUỘC THẨM ĐỊNH GIÁ KHÔNG?

Không nên trả lời rằng mọi tài sản thanh lý đều bắt buộc thuê doanh nghiệp thẩm định giá.

Phải xác định:

Loại tài sản;

Giá trị;

Cơ chế xác định giá;

Thẩm quyền;

Quy định quản lý tài sản;

Trường hợp cụ thể.

Nếu sử dụng dịch vụ thẩm định giá, cần thực hiện theo pháp luật về giá và các quy định liên quan.

Do đó, trước khi ký hợp đồng thẩm định giá cần kiểm tra xem trường hợp đó có cần thuê thẩm định hay có thể xác định giá theo cơ chế khác được pháp luật cho phép.

22. BƯỚC 8 – LỰA CHỌN TỔ CHỨC HÀNH NGHỀ ĐẤU GIÁ TÀI SẢN

Đây là một khâu rất dễ bị nhầm với đấu thầu.

Cần phân biệt:

Lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá

khác với:

Tổ chức cuộc đấu giá để bán tài sản.

Trong trường hợp phải lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá, người có tài sản thực hiện việc lựa chọn theo tiêu chí và trình tự của pháp luật về đấu giá tài sản.

Không nên mặc nhiên sử dụng HSMT mua sắm hàng hóa để lựa chọn tổ chức đấu giá.

23. BƯỚC 9 – KÝ HỢP ĐỒNG DỊCH VỤ ĐẤU GIÁ

Sau khi lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá theo quy định, các bên thực hiện ký hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản.

Hợp đồng cần được kiểm tra kỹ các nội dung:

Thông tin tài sản;

Giá khởi điểm;

Thời gian;

Quyền và nghĩa vụ;

Thù lao dịch vụ;

Chi phí;

Trách nhiệm công khai thông tin;

Bàn giao hồ sơ;

Tổ chức cuộc đấu giá;

Xử lý trường hợp đấu giá không thành;

Các nội dung khác.

24. BƯỚC 10 – CÔNG KHAI THÔNG TIN ĐẤU GIÁ

Tổ chức hành nghề đấu giá thực hiện việc thông báo công khai theo pháp luật.

Thông tin cuộc đấu giá cần giúp người có nhu cầu tiếp cận được các nội dung cần thiết như:

25. BƯỚC 11 – ĐĂNG KÝ THAM GIA ĐẤU GIÁ

Người có nhu cầu mua tài sản thực hiện đăng ký theo quy định và quy chế cuộc đấu giá.

Trong trường hợp này, thuật ngữ phù hợp là:

Người tham gia đấu giá.

Không nên gọi họ là:

Nhà thầu.

Họ không nộp “HSDT” để mua tài sản mà thực hiện thủ tục đăng ký tham gia cuộc đấu giá.

26. BƯỚC 12 – TIỀN ĐẶT TRƯỚC

Người tham gia đấu giá thực hiện nghĩa vụ về tiền đặt trước theo quy định áp dụng.

Cần phân biệt:

Tiền đặt trước trong đấu giá tài sản

với:

Bảo đảm dự thầu trong lựa chọn nhà thầu.

Đây là hai cơ chế pháp lý khác nhau.

Không nên dùng cụm từ:

“Bảo lãnh dự thầu để mua tài sản đấu giá”

nếu giao dịch đang thực hiện theo pháp luật về đấu giá.

27. BƯỚC 13 – TỔ CHỨC CUỘC ĐẤU GIÁ

Cuộc đấu giá được tổ chức theo hình thức và phương thức đã được xác định, công bố.

Quá trình đấu giá phải tuân thủ:

Luật Đấu giá tài sản;

Quy chế cuộc đấu giá;

Hợp đồng dịch vụ;

Các quy định có liên quan.

Không nên hiểu đấu giá chỉ là:

“Nhận một số báo giá rồi chọn người trả cao nhất.”

Đấu giá là một quy trình pháp lý riêng.

28. BƯỚC 14 – XÁC ĐỊNH NGƯỜI TRÚNG ĐẤU GIÁ

Kết quả cuộc đấu giá được xác định theo phương thức, quy chế và pháp luật áp dụng.

Người trúng đấu giá phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định.

Cần kiểm tra:

Giá trúng đấu giá;

Tiền đã đặt trước;

Số tiền còn phải thanh toán;

Thời hạn thanh toán;

Nghĩa vụ ký kết giấy tờ;

Điều kiện bàn giao;

Các nghĩa vụ khác.

29. BƯỚC 15 – THU TIỀN VÀ BÀN GIAO TÀI SẢN

Sau khi người trúng đấu giá hoàn thành nghĩa vụ tài chính và các điều kiện liên quan, việc bàn giao tài sản được thực hiện theo quy định.

Hồ sơ bàn giao nên thể hiện rõ:

Tên tài sản;

Số lượng;

Hiện trạng;

Serial;

Biển số;

Phụ kiện;

Hồ sơ kèm theo;

Thời điểm bàn giao;

Trách nhiệm sau bàn giao;

Chữ ký các bên.

Đối với phương tiện hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng, còn phải thực hiện thủ tục theo pháp luật chuyên ngành.

30. BƯỚC 16 – QUẢN LÝ TIỀN THU TỪ THANH LÝ

Đối với tài sản công, tiền thu được từ xử lý tài sản không phải mặc nhiên được đơn vị sử dụng tùy ý.

Việc quản lý, sử dụng và xử lý khoản thu phải thực hiện theo pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công, ngân sách, kế toán và quy định liên quan.

Cần lưu đầy đủ:

Chứng từ thu;

Chứng từ nộp;

Chi phí được phép;

Hóa đơn;

Hồ sơ kế toán;

Các tài liệu khác.

31. BƯỚC 17 – HẠCH TOÁN GIẢM TÀI SẢN

Sau khi hoàn tất việc xử lý, đơn vị phải thực hiện hạch toán giảm và cập nhật biến động tài sản theo chế độ áp dụng.

Đây là bước thường bị xem nhẹ.

Một tài sản đã bán và bàn giao nhưng vẫn còn ghi nhận trên sổ quản lý tài sản có thể dẫn đến chênh lệch khi kiểm kê, kiểm toán.

32. HỒ SƠ THANH LÝ TÀI SẢN CÔNG GỒM NHỮNG GÌ?

Tùy từng trường hợp, một bộ hồ sơ có thể được tổ chức thành các nhóm sau.

Nhóm 1 – Hồ sơ tài sản

Danh mục;

Hồ sơ nguồn gốc;

Sổ tài sản;

Thông tin nguyên giá;

Giá trị còn lại;

Hồ sơ kỹ thuật;

Hình ảnh;

Các tài liệu liên quan.

Nhóm 2 – Hồ sơ đề nghị thanh lý

Biên bản kiểm kê;

Đánh giá hiện trạng;

Văn bản đề nghị;

Ý kiến chuyên môn;

Danh mục đề nghị thanh lý.

Nhóm 3 – Hồ sơ quyết định

Tờ trình;

Hồ sơ thẩm tra nếu có;

Quyết định thanh lý;

Các văn bản liên quan.

Nhóm 4 – Hồ sơ xác định giá

Thông tin thị trường;

Hồ sơ khảo sát;

Chứng thư thẩm định giá nếu áp dụng;

Tài liệu xác định giá;

Quyết định giá khởi điểm hoặc tài liệu tương ứng.

Nhóm 5 – Hồ sơ đấu giá

Hồ sơ lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá;

Hợp đồng dịch vụ;

Thông báo;

Quy chế;

Hồ sơ đăng ký;

Biên bản cuộc đấu giá;

Kết quả đấu giá;

Các tài liệu liên quan.

Nhóm 6 – Hồ sơ sau đấu giá

Chứng từ thanh toán;

Biên bản bàn giao;

Hóa đơn/chứng từ;

Hồ sơ chuyển quyền;

Hạch toán giảm;

Kê khai biến động;

Hồ sơ xử lý tiền thu;

Các tài liệu khác.

33. THANH LÝ XE Ô TÔ CÔNG CÓ PHẢI ĐẤU GIÁ KHÔNG?

Đối với xe ô tô thuộc tài sản công, trước tiên phải xác định điều kiện xử lý, thẩm quyền và quyết định thanh lý.

Nếu quyết định thanh lý xác định bán tài sản thì tiếp tục xác định phương thức bán theo quy định.

Không nên tự động:

Đăng tin bán xe;

Lấy ba báo giá;

Chọn người trả cao nhất;

Ký hợp đồng;

Rồi mới hoàn thiện hồ sơ.

Quy trình phải được thực hiện theo đúng trình tự pháp luật áp dụng.

34. THANH LÝ MÁY MÓC, THIẾT BỊ CÓ PHẢI ĐẤU GIÁ KHÔNG?

Cũng không thể trả lời chỉ dựa trên việc đó là “máy móc cũ”.

Cần xác định:

Máy móc thuộc tài sản công hay tài sản doanh nghiệp;

Tình trạng;

Căn cứ thanh lý;

Quyết định xử lý;

Giá trị;

Hình thức thanh lý;

Phương thức bán.

Nếu là tài sản công và thuộc trường hợp bán đấu giá thì phải tổ chức theo quy trình đấu giá.

35. THANH LÝ PHẾ LIỆU CÓ PHẢI ĐẤU GIÁ KHÔNG?

Phế liệu phát sinh từ tài sản công cũng cần được xem xét theo nguồn gốc và chế độ quản lý.

Không nên coi phế liệu là vật không có giá trị nên có thể tự do bán.

Ví dụ, sau khi tháo dỡ một hệ thống máy móc có thể thu hồi:

Sắt;

Thép;

Đồng;

Nhôm;

Cáp điện;

Linh kiện;

Thiết bị còn sử dụng được.

Các vật tư này có thể có giá trị đáng kể.

Việc xử lý phải được thực hiện theo quyết định và quy định áp dụng.

36. TRƯỜNG HỢP VỪA THÁO DỠ VỪA BÁN PHẾ LIỆU XỬ LÝ THẾ NÀO?

Đây là tình huống cần phân tích kỹ.

Ví dụ đơn vị có hệ thống máy móc cần thanh lý nhưng trước khi bán phải:

Tháo dỡ;

Cẩu hạ;

Vận chuyển;

Phân loại;

Xử lý chất thải.

Lúc này có thể tồn tại hai quan hệ.

Quan hệ thứ nhất: thuê dịch vụ

Đơn vị thuê nhà cung cấp tháo dỡ, vận chuyển hoặc xử lý.

Nếu việc thuê thuộc phạm vi pháp luật về đấu thầu thì cần xác định quy trình lựa chọn nhà thầu phù hợp.

Quan hệ thứ hai: bán tài sản/phế liệu

Đây là giao dịch xử lý tài sản.

Nếu là tài sản công, phải thực hiện theo quy định quản lý, sử dụng tài sản công và phương thức bán áp dụng.

Không nên tự động gộp hai quan hệ thành một “gói thầu thanh lý tài sản” nếu không có căn cứ phù hợp.

37. CÓ THỂ CHO ĐƠN VỊ THÁO DỠ LẤY PHẾ LIỆU THAY TIỀN CÔNG KHÔNG?

Đây là phương án cần được xem xét đặc biệt thận trọng.

Đối với tài sản công, không nên tự ý thỏa thuận:

“Anh tháo dỡ miễn phí và được lấy toàn bộ phế liệu.”

Bởi phần phế liệu có thể là tài sản có giá trị và phải được xử lý theo chế độ quản lý tài sản.

Nếu muốn xây dựng một phương án vừa có chi phí tháo dỡ vừa có giá trị tài sản thu hồi, cần xác định rõ bản chất pháp lý, giá trị các phần công việc, phương thức xử lý và thẩm quyền.

38. DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN THANH LÝ TÀI SẢN CÓ PHẢI ĐẤU GIÁ KHÔNG?

Không nên áp dụng nguyên quy trình tài sản công cho tất cả doanh nghiệp tư nhân.

Đối với tài sản thuộc sở hữu doanh nghiệp thông thường, cần xem xét:

Điều lệ doanh nghiệp;

Quy chế tài chính;

Quy chế quản lý tài sản;

Thẩm quyền của Hội đồng thành viên/Hội đồng quản trị/chủ sở hữu hoặc người có thẩm quyền;

Loại tài sản;

Quy định thuế và kế toán;

Quy định pháp luật chuyên ngành;

Tài sản có thuộc trường hợp pháp luật bắt buộc đấu giá hay không.

Nếu không thuộc trường hợp pháp luật bắt buộc áp dụng phương thức đấu giá, doanh nghiệp có thể xử lý theo quyền của chủ sở hữu, quy chế nội bộ và pháp luật liên quan.

39. CÓ BẮT BUỘC LẤY 3 BÁO GIÁ KHI THANH LÝ TÀI SẢN KHÔNG?

Không nên coi “3 báo giá” là quy tắc pháp luật chung cho mọi trường hợp thanh lý.

Báo giá có thể được sử dụng cho một mục đích nhất định trong quá trình khảo sát, xác định giá hoặc quản trị nội bộ.

Nhưng nếu tài sản thuộc trường hợp phải bán đấu giá thì việc có ba báo giá không thay thế được quy trình đấu giá.

Tương tự, nếu pháp luật quy định niêm yết giá hoặc bán chỉ định theo trường hợp cụ thể thì phải thực hiện đúng phương thức tương ứng.

40. CÓ ĐƯỢC BÁN TÀI SẢN CHO NGƯỜI TRẢ GIÁ CAO NHẤT QUA EMAIL KHÔNG?

Đối với tài sản thuộc trường hợp bắt buộc đấu giá, việc gửi email báo giá rồi chọn mức cao nhất không phải là cách thay thế quy trình đấu giá theo pháp luật.

Cuộc đấu giá phải được tổ chức theo hình thức, phương thức, trình tự và quy chế áp dụng.

Đây là điểm rất quan trọng khi cơ quan muốn “đơn giản hóa thủ tục”.

41. CÓ CẦN LẬP HSMT KHI THANH LÝ TÀI SẢN KHÔNG?

Nếu bản chất là bán đấu giá tài sản, không nên lập HSMT để bán tài sản.

HSMT/E-HSMT được sử dụng trong lựa chọn nhà thầu theo trường hợp áp dụng.

Trong đấu giá tài sản sẽ có hệ thống hồ sơ riêng theo pháp luật về đấu giá.

Tuy nhiên, nếu đơn vị cần thuê một nhà thầu cung cấp dịch vụ phục vụ quá trình thanh lý và việc thuê thuộc phạm vi pháp luật về đấu thầu thì phần dịch vụ đó có thể phát sinh hồ sơ lựa chọn nhà thầu tương ứng.

42. CÓ CẦN HSDT KHI MUA TÀI SẢN THANH LÝ QUA ĐẤU GIÁ KHÔNG?

Thông thường không gọi hồ sơ của người mua tài sản đấu giá là HSDT.

Người có nhu cầu thực hiện:

Đăng ký tham gia đấu giá;

Cung cấp hồ sơ theo yêu cầu;

Nộp tiền đặt trước;

Tham gia cuộc đấu giá;

Thực hiện trả giá;

Thực hiện nghĩa vụ nếu trúng đấu giá.

Do đó, cần sử dụng đúng thuật ngữ để tránh nhầm với lựa chọn nhà thầu.

43. CÓ THỂ TỰ TỔ CHỨC ĐẤU GIÁ KHÔNG?

Việc tổ chức đấu giá phải căn cứ Luật Đấu giá tài sản và trường hợp pháp luật cho phép.

Không nên tự tổ chức một buổi “đấu giá nội bộ” rồi coi đó mặc nhiên là cuộc đấu giá hợp pháp.

Đơn vị cần xác định:

Tài sản có thuộc loại phải đấu giá theo Luật Đấu giá tài sản không;

Chủ thể nào được tổ chức;

Có phải lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá hay không;

Trình tự công khai;

Quy chế;

Đăng ký;

Tiền đặt trước;

Hình thức đấu giá;

Các yêu cầu khác.

44. ĐẤU GIÁ KHÔNG THÀNH THÌ XỬ LÝ THẾ NÀO?

Khi đấu giá không thành, không nên tự động chuyển sang bán trực tiếp.

Cơ quan có tài sản phải xác định nguyên nhân và thực hiện bước tiếp theo theo pháp luật áp dụng.

Có thể phải xem xét lại:

Giá khởi điểm;

Điều kiện bán;

Hiện trạng;

Thị trường;

Thời gian tổ chức;

Phương án xử lý;

Thẩm quyền quyết định.

Việc chuyển phương thức bán phải có căn cứ.

45. CHECKLIST HỒ SƠ THANH LÝ TÀI SẢN

Trước khi triển khai, Minh Phuong Corp khuyến nghị kiểm tra:

01. Tài sản thuộc sở hữu/quản lý của ai?

02. Có phải tài sản công không?

03. Nguồn hình thành tài sản là gì?

04. Tài sản có đủ điều kiện thanh lý không?

05. Hiện trạng đã được kiểm kê chưa?

06. Hồ sơ tài sản có đầy đủ không?

07. Ai có thẩm quyền quyết định thanh lý?

08. Đã có quyết định thanh lý đúng thẩm quyền chưa?

09. Hình thức thanh lý được quyết định là gì?

10. Nếu bán thì phương thức bán nào được áp dụng?

11. Có thuộc trường hợp phải đấu giá không?

12. Giá khởi điểm đã được xác định đúng chưa?

13. Có cần thẩm định giá không?

14. Có phải lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá không?

15. Hợp đồng dịch vụ đấu giá đã đúng chưa?

16. Thông tin đấu giá đã được công khai đúng chưa?

17. Hồ sơ người tham gia đã được quản lý đúng chưa?

18. Kết quả cuộc đấu giá đã được lập đầy đủ chưa?

19. Người trúng đấu giá đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính chưa?

20. Tài sản đã được bàn giao đúng chưa?

21. Tiền thu được đã xử lý đúng chưa?

22. Đã hạch toán giảm tài sản chưa?

23. Đã cập nhật biến động tài sản chưa?

24. Hồ sơ đã được lưu trữ đầy đủ chưa?

46. NHỮNG SAI LẦM THƯỜNG GẶP KHI THANH LÝ TÀI SẢN

Sai lầm 1: Gọi việc bán tài sản là đấu thầu thanh lý

Cần xác định đúng bản chất giao dịch.

Sai lầm 2: Cứ tài sản cũ là được bán

Tài sản công phải đáp ứng điều kiện xử lý và đúng thẩm quyền.

Sai lầm 3: Bán trước, làm quyết định thanh lý sau

Trình tự này có rủi ro pháp lý cao.

Sai lầm 4: Dùng giá trị còn lại kế toán làm giá bán

Giá trị còn lại và giá khởi điểm không mặc nhiên giống nhau.

Sai lầm 5: Lấy ba báo giá thay đấu giá

Không phù hợp nếu pháp luật yêu cầu bán đấu giá.

Sai lầm 6: Gọi người mua là nhà thầu

Trong đấu giá nên sử dụng thuật ngữ người tham gia đấu giá/người trúng đấu giá.

Sai lầm 7: Dùng bảo đảm dự thầu thay tiền đặt trước

Hai khái niệm thuộc hai cơ chế khác nhau.

Sai lầm 8: Gộp dịch vụ tháo dỡ và tài sản thu hồi mà không phân tích pháp lý

Có thể dẫn đến sai quy trình.

Sai lầm 9: Không quản lý hồ sơ sau thanh lý

Bàn giao tài sản chưa phải là bước cuối cùng.

Sai lầm 10: Áp dụng quy trình tài sản công cho mọi doanh nghiệp

Phải xác định chế độ pháp lý của tài sản trước.

47. QUY TRÌNH THANH LÝ TÀI SẢN CÔNG TÓM TẮT

Có thể hình dung quy trình theo sơ đồ:

48. FAQ – CÂU HỎI THƯỜNG GẶP VỀ THANH LÝ TÀI SẢN

Thanh lý tài sản có phải đấu thầu không?

Không mặc nhiên. Nếu bản chất là bán tài sản thì cần xác định chế độ pháp lý của tài sản và phương thức bán. Đấu thầu có thể phát sinh ở một quan hệ khác, chẳng hạn lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ phục vụ quá trình thanh lý nếu thuộc phạm vi pháp luật về đấu thầu.

Thanh lý tài sản công có bắt buộc đấu giá không?

Không nên kết luận tất cả trường hợp đều phải đấu giá. Nếu thanh lý theo hình thức bán, cần xác định tài sản thuộc phương thức đấu giá, niêm yết giá hay bán chỉ định theo quy định.

Bán tài sản thanh lý có cần HSMT không?

Nếu thực hiện bán đấu giá tài sản thì không sử dụng HSMT/HSDT như một cuộc lựa chọn nhà thầu. Hồ sơ phải thực hiện theo pháp luật về đấu giá và quản lý tài sản.

Có được lấy ba báo giá rồi bán tài sản công không?

Không thể dùng ba báo giá để thay thế đấu giá nếu tài sản thuộc trường hợp phải bán đấu giá.

Giá trị còn lại bằng 0 có được bán tài sản không?

Giá trị còn lại theo kế toán bằng 0 không đồng nghĩa tài sản không còn giá trị thị trường. Việc thanh lý, xác định giá và bán phải thực hiện theo quy định.

Ai là người quyết định thanh lý?

Phải xác định theo chế độ quản lý tài sản, loại tài sản và phân cấp thẩm quyền áp dụng.

Có bắt buộc thuê thẩm định giá không?

Không thể kết luận chung. Phải xác định cơ chế xác định giá áp dụng cho tài sản cụ thể.

Người mua tài sản đấu giá có phải nhà thầu không?

Không nên gọi là nhà thầu. Trong quy trình đấu giá sử dụng thuật ngữ người tham gia đấu giá và người trúng đấu giá theo trường hợp tương ứng.

Tiền đặt trước có phải bảo đảm dự thầu không?

Không. Đây là hai cơ chế khác nhau.

Doanh nghiệp tư nhân bán máy móc cũ có phải đấu giá không?

Không mặc nhiên áp dụng chế độ thanh lý tài sản công. Cần kiểm tra quyền sở hữu, điều lệ, quy chế nội bộ và quy định chuyên ngành có liên quan.

49. DỊCH VỤ TƯ VẤN HỒ SƠ THANH LÝ TÀI SẢN TẠI MINH PHUONG CORP

Minh Phuong Corp cung cấp dịch vụ tư vấn, rà soát và hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ thanh lý, xử lý tài sản theo phạm vi công việc của từng khách hàng.

Phạm vi hỗ trợ có thể bao gồm:

Rà soát cơ sở pháp lý của tài sản;

Phân loại tài sản;

Rà soát điều kiện thanh lý;

Hỗ trợ lập danh mục tài sản;

Hỗ trợ hồ sơ kiểm kê;

Rà soát hiện trạng;

Hỗ trợ lập hồ sơ đề nghị thanh lý;

Rà soát thẩm quyền;

Hỗ trợ dự thảo quyết định;

Rà soát phương thức xử lý;

Hỗ trợ hồ sơ xác định giá;

Rà soát phương án đấu giá;

Hỗ trợ hồ sơ lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá theo trường hợp áp dụng;

Rà soát hợp đồng dịch vụ đấu giá;

Hỗ trợ hồ sơ bàn giao;

Hỗ trợ hồ sơ lưu trữ;

Rà soát các công việc lựa chọn nhà thầu phát sinh trong quá trình tháo dỡ, vận chuyển, thẩm định, xử lý hoặc cung cấp dịch vụ liên quan.

Minh Phuong Corp tiếp cận hồ sơ theo nguyên tắc:

Xác định đúng tài sản → đúng căn cứ → đúng thẩm quyền → đúng hình thức xử lý → đúng phương thức bán → đúng hồ sơ → đúng trình tự.

50. KẾT LUẬN: THANH LÝ TÀI SẢN NÊN ĐẤU THẦU HAY ĐẤU GIÁ?