Áp dụng cấp công trình trong quản lý các hoạt động xây dựng

Áp dụng cấp công trình trong quản lý các hoạt động xây dựng

Trong hệ thống pháp luật về xây dựng, cấp công trình không chỉ là công cụ dùng để phân loại quy mô, tính chất hoặc mức độ phức tạp của một công trình mà còn là căn cứ pháp lý quan trọng để tổ chức, quản lý và kiểm soát nhiều hoạt động xây dựng khác nhau. Sau khi xác định được cấp công trình, chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tư vấn và các chủ thể liên quan phải tiếp tục xác định cách áp dụng cấp đó tương ứng với từng thủ tục, từng phạm vi công việc và từng giai đoạn của dự án.

Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn rất lớn. Một dự án có thể bao gồm một công trình độc lập, nhiều công trình chính, một tổ hợp công trình, một dây chuyền công nghệ hoặc nhiều tổ hợp và nhiều dây chuyền khác nhau. Vì vậy, không thể áp dụng một cách máy móc một cấp công trình duy nhất cho mọi hoạt động quản lý.

Điểm cốt lõi cần hiểu là: xác định cấp công trình và áp dụng cấp công trình là hai bước khác nhau. Bước thứ nhất trả lời câu hỏi công trình thuộc cấp nào. Bước thứ hai trả lời câu hỏi cấp đó được sử dụng như thế nào trong từng hoạt động quản lý cụ thể.

Nếu chỉ xác định đúng cấp nhưng áp dụng sai phạm vi, sai đối tượng hoặc sai mục đích thì kết quả quản lý vẫn có thể không phù hợp. Ngược lại, nếu hiểu đúng nguyên tắc áp dụng, việc xác định thẩm quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ và yêu cầu kỹ thuật trong suốt quá trình đầu tư xây dựng sẽ trở nên rõ ràng và thống nhất hơn.

1. Cấp công trình là căn cứ quản lý xuyên suốt vòng đời dự án

Cấp công trình được sử dụng trong nhiều hoạt động trải dài từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư cho đến khi công trình được khai thác, bảo trì và xử lý khi hết thời hạn sử dụng.

Ở giai đoạn chuẩn bị dự án, cấp công trình có thể được sử dụng để xác định thẩm quyền thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, xác định cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng hoặc xem xét điều kiện miễn giấy phép.

Trong giai đoạn thực hiện dự án, cấp công trình có thể liên quan đến điều kiện hành nghề của cá nhân, yêu cầu về chỉ dẫn kỹ thuật, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, thi tuyển phương án kiến trúc hoặc yêu cầu áp dụng BIM.

Trong giai đoạn thi công và nghiệm thu, cấp công trình được sử dụng để xác định phạm vi kiểm tra công tác nghiệm thu, yêu cầu quản lý chất lượng và một số yêu cầu về giám sát, tổ chức thi công.

Sau khi công trình hoàn thành, cấp công trình tiếp tục có ý nghĩa trong việc xác định thời hạn bảo hành, mức tiền bảo hành, yêu cầu lập quy trình bảo trì, đánh giá định kỳ về an toàn và xử lý công trình hết thời hạn sử dụng theo thiết kế.

Có thể thấy, cấp công trình không phải là thông tin chỉ sử dụng tại một thời điểm. Đây là một thông số pháp lý được sử dụng nhiều lần trong toàn bộ vòng đời dự án.

2. Áp dụng cấp công trình để xác định thẩm quyền thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi

Một trong những nội dung quan trọng nhất là sử dụng cấp công trình để xác định thẩm quyền thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án đầu tư xây dựng.

Tùy theo loại, quy mô và cấp công trình, cơ quan có thẩm quyền thẩm định có thể khác nhau. Do đó, việc xác định cấp công trình từ đầu có ý nghĩa trực tiếp đối với việc chuẩn bị và nộp hồ sơ.

Nếu chủ đầu tư xác định sai cấp công trình và từ đó xác định sai cơ quan thẩm định, hồ sơ có thể bị trả lại hoặc yêu cầu chuyển đến cơ quan có thẩm quyền khác. Điều này có thể ảnh hưởng đến tiến độ dự án và kéo theo việc điều chỉnh nhiều tài liệu liên quan.

Ví dụ, một dự án chỉ có một công trình chính độc lập. Trong trường hợp này, việc xác định thẩm quyền thẩm định được thực hiện theo cấp của chính công trình đó.

Nếu dự án có nhiều công trình chính độc lập, cấp được sử dụng để xác định thẩm quyền là cấp của công trình chính có cấp cao nhất.

Ví dụ, một dự án có ba công trình chính gồm nhà điều hành cấp III, nhà sản xuất cấp II và kho chính cấp I. Đối với hoạt động xác định thẩm quyền thẩm định, cấp được xem xét sẽ là cấp I, vì đây là cấp cao nhất trong số các công trình chính.

Cần lưu ý rằng cách áp dụng này nhằm xác định thẩm quyền quản lý đối với toàn dự án hoặc phạm vi được xem xét, chứ không có nghĩa là mọi hạng mục trong dự án đều trở thành công trình cấp I.

3. Công trình có công nghệ mới hoặc công nghệ áp dụng lần đầu

Cấp công trình còn được sử dụng khi xác định thẩm quyền cho ý kiến đối với công trình sử dụng công nghệ mới hoặc công nghệ được áp dụng lần đầu.

Các công trình có yếu tố công nghệ mới thường đi kèm mức độ rủi ro kỹ thuật cao hơn hoặc chưa có nhiều tiền lệ thực tế. Vì vậy, việc quản lý cần bảo đảm cơ quan chuyên môn có năng lực và thẩm quyền phù hợp tham gia xem xét.

Trong trường hợp công trình thuộc thẩm quyền của cơ quan chuyên môn về xây dựng thuộc Bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành, cấp công trình là một trong các yếu tố giúp xác định đúng thẩm quyền.

Ví dụ, một dây chuyền sản xuất mới sử dụng công nghệ chưa từng được áp dụng trong nước có thể yêu cầu cơ quan quản lý chuyên ngành xem xét. Nếu dây chuyền đó gồm nhiều hạng mục, cấp của dây chuyền hoặc tổ hợp chính phải được xác định theo nguyên tắc tương ứng trước khi áp dụng vào việc xác định thẩm quyền.

4. Áp dụng cấp công trình trong kiểm tra công tác nghiệm thu

Cấp công trình cũng được sử dụng để xác định việc kiểm tra công tác nghiệm thu trong quá trình thi công và khi công trình hoàn thành.

Đây là một nội dung quan trọng trong quản lý chất lượng công trình xây dựng.

Đối với một số công trình có cấp và tính chất nhất định, cơ quan chuyên môn về xây dựng có thể thực hiện kiểm tra công tác nghiệm thu theo quy định.

Mục tiêu của việc kiểm tra không phải thay thế trách nhiệm nghiệm thu của chủ đầu tư mà nhằm tăng cường kiểm soát đối với những công trình có quy mô lớn, mức độ phức tạp cao hoặc có ảnh hưởng đáng kể đến cộng đồng.

Ví dụ, một dự án có nhiều công trình chính cấp khác nhau. Khi xem xét thẩm quyền kiểm tra nghiệm thu đối với toàn dự án, cấp của công trình chính có cấp cao nhất có thể được sử dụng theo nguyên tắc áp dụng tương ứng.

Tuy nhiên, nếu phạm vi kiểm tra chỉ áp dụng cho một công trình cụ thể trong dự án thì cần xem xét cấp của chính công trình đó theo quy định liên quan.

5. Áp dụng cấp công trình để xác định thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng

Cấp công trình là một căn cứ quan trọng trong việc xác định cơ quan nào có thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng.

Đây là điểm mà chủ đầu tư thường quan tâm trực tiếp vì giấy phép xây dựng là một trong những điều kiện pháp lý quan trọng trước khi khởi công trong các trường hợp phải có giấy phép.

Đối với dự án chỉ có một công trình chính độc lập, áp dụng cấp của công trình đó.

Nếu dự án có nhiều công trình chính độc lập thì áp dụng cấp của công trình chính có cấp cao nhất.

Nếu dự án gồm một tổ hợp công trình chính hoặc dây chuyền công nghệ chính thì áp dụng cấp của tổ hợp hoặc dây chuyền.

Nếu dự án gồm nhiều tổ hợp hoặc nhiều dây chuyền thì sử dụng cấp của tổ hợp hoặc dây chuyền có cấp cao nhất.

Đáng chú ý, đối với hoạt động cấp giấy phép xây dựng, nếu dự án có nhiều công trình với loại và cấp khác nhau thì áp dụng cấp của công trình có cấp cao nhất thuộc dự án.

Ví dụ, một dự án thương mại có khối văn phòng cấp II, khối kỹ thuật cấp III và nhà xe cấp I. Khi xác định thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng cho dự án theo nguyên tắc này, cấp I có thể được sử dụng làm căn cứ.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ việc xác định thẩm quyền cấp phép với việc xác định cấp riêng của từng công trình trong dự án. Cấp của từng công trình vẫn được xác định độc lập theo tiêu chí pháp luật.

6. Xác định trường hợp được miễn giấy phép xây dựng

Không phải mọi công trình xây dựng đều phải xin giấy phép.

Trong một số trường hợp, pháp luật quy định miễn giấy phép nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện.

Cấp công trình có thể là một trong những căn cứ để xác định công trình có thuộc trường hợp được miễn hay không.

Khi xem xét vấn đề này, cần áp dụng cấp công trình đúng theo phạm vi công việc.

Nếu việc miễn giấy phép được xem xét cho một công trình độc lập thì áp dụng cấp của công trình đó.

Nếu xem xét cho nhiều công trình khác nhau trong cùng dự án thì từng công trình phải được xem xét riêng theo cấp tương ứng.

Không nên mặc nhiên dùng cấp cao nhất của toàn dự án cho mọi hạng mục khi xét điều kiện miễn giấy phép, trừ khi quy định cụ thể yêu cầu áp dụng như vậy.

Ví dụ, trong một dự án có ba hạng mục, một hạng mục có thể thuộc trường hợp miễn giấy phép trong khi hai hạng mục còn lại vẫn phải xin phép. Khi đó, cần xem xét từng công trình riêng thay vì sử dụng một kết luận chung cho toàn bộ dự án.

7. Cấp công trình và điều kiện kinh nghiệm nghề nghiệp

Cấp công trình còn được sử dụng để đánh giá điều kiện kinh nghiệm nghề nghiệp của cá nhân.

Điều này liên quan trực tiếp đến việc cấp chứng chỉ hành nghề khảo sát xây dựng, thiết kế xây dựng, giám sát thi công xây dựng và một số chức danh quản lý quan trọng.

Pháp luật về xây dựng đặt ra yêu cầu kinh nghiệm nhằm bảo đảm người hành nghề có năng lực tương xứng với quy mô và mức độ phức tạp của công trình mà họ tham gia.

Ví dụ, một cá nhân muốn chứng minh kinh nghiệm thiết kế hoặc giám sát có thể phải chứng minh đã từng tham gia các công trình có loại và cấp phù hợp.

Tương tự, khi xem xét điều kiện kinh nghiệm của giám đốc quản lý dự án hoặc chỉ huy trưởng công trường, cấp công trình cũng là một căn cứ quan trọng.

Trong thực tế, việc xác định sai cấp công trình trong hồ sơ kinh nghiệm có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá năng lực của cá nhân.

Do đó, các tài liệu xác nhận kinh nghiệm cần thể hiện rõ công trình đã tham gia thuộc cấp nào và cấp đó được xác định theo căn cứ phù hợp.

8. Xác định công trình phải thi tuyển phương án kiến trúc

Đối với một số công trình có ý nghĩa quan trọng về kiến trúc, cảnh quan hoặc không gian đô thị, pháp luật có thể yêu cầu tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc.

Cấp công trình là một trong các tiêu chí có thể được sử dụng để xác định phạm vi áp dụng.

Việc thi tuyển nhằm lựa chọn phương án tối ưu về công năng, hình thức kiến trúc, sự hài hòa với không gian xung quanh và giá trị sử dụng lâu dài.

Ví dụ, một công trình công cộng có quy mô lớn, vị trí trung tâm và cấp cao có thể thuộc nhóm yêu cầu thi tuyển phương án kiến trúc theo quy định có liên quan.

Trong trường hợp một dự án có nhiều công trình, cần xác định phạm vi thi tuyển đang áp dụng cho công trình nào. Nếu chỉ thi tuyển cho một công trình cụ thể thì áp dụng cấp của chính công trình đó, không tự động áp dụng cấp cao nhất của toàn dự án.

9. Công trình phải lập chỉ dẫn kỹ thuật riêng

Chỉ dẫn kỹ thuật là tài liệu quy định các yêu cầu chi tiết về vật liệu, thiết bị, thi công, nghiệm thu và các tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng cho công trình.

Đối với những công trình phức tạp, việc lập chỉ dẫn kỹ thuật riêng có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm chất lượng và tính thống nhất trong quá trình thi công.

Cấp công trình là một trong những căn cứ để xác định công trình có thuộc trường hợp bắt buộc lập chỉ dẫn kỹ thuật riêng hay không.

Ví dụ, một công trình dân dụng cấp cao với nhiều hệ thống kỹ thuật phức tạp có thể cần một bộ chỉ dẫn kỹ thuật riêng, trong khi một công trình nhỏ và đơn giản có thể không thuộc trường hợp bắt buộc.

Nếu dự án có nhiều công trình, cần xác định yêu cầu đối với từng công trình theo cấp của chính công trình đó, trừ trường hợp quy định áp dụng cho toàn bộ tổ hợp.

10. Xác định công trình ảnh hưởng lớn đến an toàn và lợi ích cộng đồng

Một nhóm công trình đặc biệt cần được quản lý chặt chẽ là công trình có ảnh hưởng lớn đến an toàn và lợi ích cộng đồng.

Cấp công trình là một trong những căn cứ giúp nhận diện nhóm này.

Những công trình có quy mô lớn, phục vụ đông người hoặc có nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng nếu xảy ra sự cố thường được đặt dưới chế độ quản lý nghiêm ngặt hơn.

Việc xác định một công trình thuộc nhóm ảnh hưởng lớn đến an toàn và lợi ích cộng đồng có thể kéo theo nhiều yêu cầu khác như kiểm tra nghiệm thu, quản lý an toàn, đánh giá định kỳ hoặc tăng cường trách nhiệm của chủ đầu tư.

Ví dụ, một công trình có sức chứa lớn hoặc kết cấu đặc biệt có thể thuộc phạm vi cần kiểm soát chặt hơn so với một công trình có quy mô nhỏ.

Điều quan trọng là phải căn cứ vào cấp của từng công trình và các quy định cụ thể, không suy đoán chỉ dựa trên tên gọi hoặc chức năng.

11. Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp

Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp được thiết kế nhằm bù đắp một phần rủi ro phát sinh từ sai sót chuyên môn của tổ chức, cá nhân trong hoạt động xây dựng.

Cấp công trình có thể là căn cứ xác định trường hợp bắt buộc phải tham gia loại bảo hiểm này.

Đối với công trình lớn hoặc phức tạp, sai sót trong thiết kế, khảo sát hoặc tư vấn có thể gây thiệt hại rất lớn. Vì vậy, yêu cầu bảo hiểm có vai trò phân bổ rủi ro và bảo đảm khả năng bồi thường trong trường hợp xảy ra thiệt hại.

Ví dụ, nếu một đơn vị tư vấn thực hiện thiết kế cho công trình thuộc cấp cao và thuộc trường hợp bắt buộc bảo hiểm, việc không đáp ứng yêu cầu có thể ảnh hưởng đến tính tuân thủ của hợp đồng và hoạt động tư vấn.

Khi xem xét yêu cầu bảo hiểm cho một số công trình trong dự án, cần áp dụng cấp riêng của từng công trình được xét.

12. Đánh giá định kỳ an toàn công trình trong quá trình khai thác

Sau khi đưa công trình vào sử dụng, một số công trình phải được đánh giá định kỳ về mức độ an toàn.

Mục đích là phát hiện các dấu hiệu xuống cấp, suy giảm khả năng chịu lực hoặc những nguy cơ có thể đe dọa người sử dụng.

Cấp công trình là một trong các căn cứ để xác định công trình có thuộc diện phải thực hiện đánh giá định kỳ hay không.

Ví dụ, một công trình có quy mô lớn và cấp cao được sử dụng trong thời gian dài có thể phải thực hiện đánh giá định kỳ theo chu kỳ nhất định.

Nếu một dự án có nhiều công trình khác nhau, việc đánh giá phải căn cứ vào từng công trình cụ thể. Không nên sử dụng cấp cao nhất của toàn dự án để mặc nhiên áp dụng nghĩa vụ cho tất cả các hạng mục.

Đây là một ví dụ rõ ràng cho thấy phạm vi áp dụng cấp công trình có vai trò rất quan trọng.

13. Áp dụng cấp công trình đối với BIM và công nghệ số

Mô hình thông tin công trình, thường gọi là BIM, ngày càng trở thành một nội dung quan trọng trong chuyển đổi số ngành xây dựng.

Cấp công trình được sử dụng làm căn cứ để xác định những công trình xây dựng mới thuộc trường hợp yêu cầu áp dụng BIM và các giải pháp công nghệ số.

Việc áp dụng BIM đặc biệt hữu ích đối với các dự án lớn, có nhiều bộ môn thiết kế, nhiều đơn vị phối hợp và yêu cầu quản lý dữ liệu phức tạp.

Ví dụ, một tổ hợp công trình lớn gồm nhiều hạng mục có thể sử dụng BIM để kiểm soát xung đột giữa kiến trúc, kết cấu, cơ điện và hệ thống công nghệ.

Khi xác định nghĩa vụ áp dụng BIM, cần xem xét phạm vi thực hiện.

Nếu nghĩa vụ áp dụng cho một công trình độc lập thì dùng cấp của công trình đó.

Nếu áp dụng cho toàn bộ tổ hợp hoặc dây chuyền công nghệ thì sử dụng cấp của tổ hợp hoặc dây chuyền.

14. Cấp công trình trong quản lý chi phí đầu tư xây dựng

Quản lý chi phí đầu tư xây dựng bao gồm nhiều nội dung như tổng mức đầu tư, dự toán, định mức, chi phí tư vấn, chi phí quản lý dự án và các khoản chi phí khác.

Cấp công trình có thể ảnh hưởng đến phương pháp xác định hoặc quản lý một số loại chi phí.

Một công trình có cấp cao thường có yêu cầu kỹ thuật, tổ chức và quản lý phức tạp hơn, từ đó có thể kéo theo chi phí tư vấn, giám sát và quản lý khác biệt.

Ví dụ, thiết kế một công trình cấp cao có thể yêu cầu đội ngũ chuyên môn có năng lực cao hơn, số lượng bộ môn nhiều hơn và quy trình kiểm soát chặt hơn.

Do đó, xác định đúng cấp công trình là cơ sở để lập và quản lý chi phí phù hợp.

Việc xác định sai cấp có thể dẫn đến áp dụng sai định mức hoặc sai cách tính một số chi phí liên quan.

15. Xác định thời hạn và mức tiền bảo hành

Sau khi công trình hoàn thành và được bàn giao, nhà thầu phải thực hiện nghĩa vụ bảo hành theo quy định.

Cấp công trình là một trong các căn cứ có thể được sử dụng để xác định thời hạn bảo hành và mức tiền bảo hành.

Đối với những công trình có cấp cao, yêu cầu bảo hành thường được đặt ra chặt chẽ hơn nhằm bảo vệ quyền lợi của chủ đầu tư và người sử dụng.

Trong quá trình ký hợp đồng, các bên cần xác định chính xác cấp công trình để quy định thời hạn và nghĩa vụ bảo hành phù hợp.

Ví dụ, nếu hợp đồng ghi nhận sai cấp công trình, thời hạn bảo hành hoặc mức tiền bảo hành có thể không phù hợp với yêu cầu pháp luật.

Điều này có thể dẫn đến tranh chấp khi công trình phát sinh khiếm khuyết sau bàn giao.

16. Xác định công trình phải lập quy trình bảo trì riêng

Bảo trì công trình là hoạt động được thực hiện trong suốt quá trình sử dụng nhằm duy trì khả năng làm việc, tính an toàn và công năng của công trình.

Một số công trình phải lập quy trình bảo trì riêng.

Cấp công trình là căn cứ giúp xác định những trường hợp này.

Đối với công trình lớn hoặc có kết cấu phức tạp, quy trình bảo trì riêng là tài liệu rất quan trọng, quy định chu kỳ kiểm tra, nội dung bảo dưỡng, phương pháp sửa chữa và cách xử lý các dấu hiệu bất thường.

Ví dụ, một công trình có kết cấu nhịp lớn hoặc hệ thống kỹ thuật đặc thù có thể cần quy trình bảo trì riêng thay vì chỉ áp dụng hướng dẫn chung của nhà sản xuất thiết bị.

Khi dự án có nhiều hạng mục, quy trình bảo trì có thể được lập riêng cho từng công trình theo cấp và đặc điểm của từng hạng mục.

17. Xử lý công trình hết thời hạn sử dụng theo thiết kế

Mỗi công trình đều có thời hạn sử dụng theo thiết kế.

Khi công trình đạt hoặc vượt thời hạn này, chủ sở hữu hoặc người quản lý sử dụng phải xem xét tình trạng thực tế để quyết định tiếp tục sử dụng, kiểm định, gia cường, sửa chữa hoặc tháo dỡ.

Cấp công trình có vai trò trong việc xác định yêu cầu quản lý khi xử lý các công trình hết thời hạn sử dụng.

Công trình có quy mô lớn hoặc ảnh hưởng nhiều đến cộng đồng có thể phải thực hiện quy trình đánh giá và xử lý nghiêm ngặt hơn.

Ví dụ, một công trình công cộng quy mô lớn sau nhiều năm khai thác có thể phải được kiểm định trước khi quyết định kéo dài thời gian sử dụng.

Nếu kết quả kiểm định cho thấy không bảo đảm an toàn, chủ sở hữu có thể phải sửa chữa, gia cường hoặc chấm dứt sử dụng.

18. Nguyên tắc áp dụng khi dự án chỉ có một công trình chính độc lập

Đây là trường hợp đơn giản nhất.

Nếu dự án chỉ có một công trình chính độc lập thì đối với các hoạt động liên quan đến thẩm định và thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng, áp dụng cấp của chính công trình đó.

Ví dụ, một dự án chỉ gồm một nhà xưởng chính. Sau khi xác định nhà xưởng thuộc cấp II, cấp II được sử dụng làm căn cứ để xác định thẩm quyền thẩm định và cấp phép theo quy định liên quan.

Đối với các hoạt động khác như bảo hành, bảo trì, bảo hiểm hoặc đánh giá an toàn, cũng sử dụng cấp của chính công trình đó nếu phạm vi thực hiện chỉ liên quan đến công trình này.

19. Dự án có nhiều công trình chính độc lập

Trường hợp dự án gồm nhiều công trình chính độc lập, nguyên tắc áp dụng phụ thuộc vào loại hoạt động quản lý.

Đối với thẩm quyền thẩm định và cấp phép, thường áp dụng cấp của công trình chính có cấp cao nhất.

Ví dụ, dự án có ba công trình chính lần lượt thuộc cấp I, cấp II và cấp III. Khi xác định thẩm quyền thẩm định, sử dụng cấp I.

Tuy nhiên, nếu đang xem xét nghĩa vụ bảo trì riêng của từng công trình thì không mặc nhiên sử dụng cấp I cho cả ba. Công trình cấp II vẫn được xem xét theo cấp II, công trình cấp III vẫn theo cấp III.

Sự khác biệt này là một trong những nội dung quan trọng nhất cần ghi nhớ.

20. Dự án xây dựng theo tuyến

Công trình theo tuyến thường gồm nhiều công trình bố trí liên tiếp tạo thành một hệ thống.

Đối với hoạt động thẩm định và xác định thẩm quyền cấp phép, có thể áp dụng cấp của công trình chính có cấp cao nhất trong tuyến.

Tuy nhiên, đối với các hoạt động quản lý từ miễn giấy phép, điều kiện hành nghề, bảo hành, bảo trì hoặc đánh giá an toàn, việc áp dụng được thực hiện theo từng công trình thuộc tuyến.

Ví dụ, một tuyến hạ tầng có nhiều cầu, cống, trạm và các công trình phụ trợ.

Khi xác định một nghĩa vụ áp dụng riêng đối với cầu A, chỉ sử dụng cấp của cầu A.

Khi xác định nghĩa vụ đối với cầu B, phải sử dụng cấp của cầu B.

Không sử dụng cấp cao nhất của toàn tuyến để áp dụng cho tất cả công trình nếu quy định không yêu cầu.

21. Dự án có một tổ hợp công trình chính hoặc dây chuyền công nghệ chính

Trong trường hợp dự án có một tổ hợp công trình chính hoặc dây chuyền công nghệ chính gồm nhiều hạng mục, cấp áp dụng cho thẩm định và thẩm quyền cấp phép được xác định theo cấp của tổ hợp hoặc dây chuyền.

Ví dụ, một nhà máy có dây chuyền công nghệ gồm nhiều hạng mục như khu sản xuất, hệ thống cấp nguyên liệu, khu xử lý và hệ thống vận chuyển nội bộ.

Nếu dây chuyền này được xác định cấp theo quy định dành cho tổ hợp hoặc dây chuyền công nghệ, cấp đó sẽ được sử dụng để áp dụng cho các hoạt động quản lý tương ứng.

Nếu một nghĩa vụ quản lý chỉ áp dụng cho một hạng mục riêng lẻ trong dây chuyền, cần xem xét phạm vi cụ thể để xác định sử dụng cấp hạng mục hay cấp toàn dây chuyền.

22. Dự án có nhiều tổ hợp hoặc nhiều dây chuyền công nghệ

Đối với dự án lớn có nhiều tổ hợp công trình chính hoặc nhiều dây chuyền công nghệ chính, việc xác định cấp áp dụng cần thêm một bước so sánh.

Đối với hoạt động thẩm định và xác định thẩm quyền cấp phép, áp dụng cấp của tổ hợp hoặc dây chuyền có cấp cao nhất.

Ví dụ, một khu công nghiệp có ba dây chuyền sản xuất chính. Dây chuyền thứ nhất cấp II, dây chuyền thứ hai cấp I và dây chuyền thứ ba cấp III.

Khi xác định thẩm quyền thẩm định toàn dự án, sử dụng cấp I.

Nhưng nếu xem xét nghĩa vụ bảo trì hoặc đánh giá an toàn của dây chuyền thứ ba, không nhất thiết áp dụng cấp I mà phải căn cứ vào cấp của chính dây chuyền hoặc công trình đang được xem xét.

23. Trường hợp phạm vi áp dụng chỉ cho một công trình độc lập

Đối với các hoạt động từ miễn giấy phép đến quản lý sau đầu tư, nếu phạm vi thực hiện chỉ cho một công trình độc lập thì áp dụng cấp của công trình đó.

Đây là nguyên tắc quan trọng giúp tránh tình trạng lấy cấp cao nhất của cả dự án để áp dụng một cách không cần thiết cho tất cả hạng mục.

Ví dụ, dự án có một khối nhà cấp I và một nhà phụ trợ cấp III.

Nếu đang xác định yêu cầu bảo trì riêng đối với nhà phụ trợ, phải sử dụng cấp III của nhà phụ trợ.

Không sử dụng cấp I chỉ vì trong cùng dự án có một công trình cấp I.

24. Trường hợp áp dụng cho một số công trình thuộc dự án

Nếu một hoạt động quản lý áp dụng cho một số công trình trong dự án thì phải xem xét cấp của từng công trình được xét.

Ví dụ, một dự án có năm công trình nhưng chỉ ba công trình thuộc diện cần đánh giá định kỳ về an toàn.

Khi đó, ba công trình này được xem xét riêng theo cấp của từng công trình.

Không nhất thiết kéo hai công trình còn lại vào cùng phạm vi và cũng không lấy cấp cao nhất trong ba công trình để áp dụng chung nếu quy định yêu cầu xét từng công trình.

25. Trường hợp áp dụng cho toàn bộ tổ hợp hoặc dây chuyền

Nếu phạm vi quản lý áp dụng cho toàn bộ một tổ hợp công trình hoặc toàn bộ một dây chuyền công nghệ thì sử dụng cấp của tổ hợp hoặc dây chuyền đó.

Ví dụ, yêu cầu ứng dụng BIM được áp dụng cho toàn bộ dây chuyền công nghệ chính của một nhà máy.

Trong trường hợp này, việc áp dụng có thể căn cứ vào cấp của dây chuyền thay vì từng hạng mục riêng lẻ.

Điều này giúp quản lý thống nhất toàn bộ hệ thống, đặc biệt đối với các công trình có liên kết kỹ thuật chặt chẽ.

26. Dự án được phân kỳ đầu tư

Đối với dự án được đầu tư theo nhiều giai đoạn, không được chỉ nhìn vào quy mô của giai đoạn đang thực hiện nếu giai đoạn đó là một phần của dự án tổng thể.

Cấp công trình sử dụng trong quản lý phải được xác định theo nguyên tắc tương ứng với giai đoạn kết thúc xây dựng của dự án.

Ví dụ, dự án nhà máy có công suất cuối cùng 1 triệu đơn vị sản phẩm mỗi năm nhưng giai đoạn một mới đầu tư 300.000 đơn vị.

Nếu đây chỉ là phân kỳ đầu tư của cùng một dự án, cấp công trình cần được xem xét theo quy mô khi dự án kết thúc xây dựng theo hồ sơ đã được phê duyệt.

Nguyên tắc này nhằm tránh việc chia nhỏ dự án làm thay đổi cấp áp dụng và từ đó làm thay đổi yêu cầu quản lý.

27. Dự án được tách thành dự án thành phần

Trường hợp dự án được tách thành các dự án thành phần nhưng dự án thành phần không phải là dự án độc lập thì cũng áp dụng nguyên tắc tương tự dự án phân kỳ.

Cấp công trình vẫn được xác định trên cơ sở quy mô tương ứng với giai đoạn hoàn thành của toàn bộ dự án.

Điều quan trọng là phải phân biệt giữa dự án thành phần độc lập và dự án thành phần chỉ là một phần của dự án tổng thể.

Nếu là dự án độc lập, cách xác định có thể khác.

Nếu không độc lập, không thể chỉ căn cứ vào quy mô nhỏ của dự án thành phần để hạ cấp công trình.

28. Trường hợp sửa chữa, thay thế thiết bị và bảo dưỡng không áp dụng cấp công trình

Một ngoại lệ quan trọng là các công việc sửa chữa, thay thế thiết bị công trình, bảo dưỡng và sửa chữa thuộc công tác bảo trì hoặc dự án bảo trì mà không làm thay đổi kết cấu chịu lực.

Trong các trường hợp này, không áp dụng cấp công trình được xác định theo quy định phân cấp để quản lý các hoạt động nêu trên.

Ví dụ, thay thế thiết bị điều hòa, sửa chữa hệ thống cấp điện, sơn lại công trình hoặc thay vật liệu hoàn thiện mà không làm thay đổi kết cấu chịu lực thường thuộc phạm vi bảo trì.

Đối với những công việc này, việc áp dụng đầy đủ cơ chế quản lý theo cấp công trình có thể không cần thiết.

Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý điều kiện “không làm thay đổi kết cấu chịu lực”.

Nếu công tác sửa chữa can thiệp vào dầm, cột, móng, hệ kết cấu hoặc làm thay đổi khả năng chịu lực của công trình thì không nên mặc nhiên áp dụng ngoại lệ này.

Khi đó, phải xem xét bản chất và phạm vi công việc cụ thể để xác định lại nghĩa vụ quản lý.

29. Những sai sót thường gặp khi áp dụng cấp công trình

Sai sót phổ biến nhất là nhầm lẫn giữa cấp của toàn dự án và cấp của từng công trình.

Một dự án có công trình cấp I không có nghĩa là mọi hạng mục trong dự án đều là cấp I.

Sai sót thứ hai là lấy cấp cao nhất của dự án để áp dụng cho tất cả các hoạt động quản lý.

Cách làm này có thể phù hợp với một số hoạt động liên quan đến thẩm quyền nhưng lại không phù hợp với các nghĩa vụ được xác định riêng cho từng công trình.

Sai sót thứ ba là không xác định rõ phạm vi công việc.

Trước khi áp dụng cấp, cần trả lời rõ đang xem xét một công trình, một số công trình, cả tổ hợp, một dây chuyền hay toàn dự án.

Sai sót thứ tư là bỏ qua đặc thù của công trình theo tuyến.

Đối với nhiều hoạt động, công trình theo tuyến phải được xem xét theo từng công trình thuộc tuyến.

Sai sót thứ năm là xác định theo quy mô của từng giai đoạn trong dự án phân kỳ mà không xem xét quy mô cuối cùng.

Sai sót thứ sáu là áp dụng cấp công trình cho các công tác bảo trì đơn giản không làm thay đổi kết cấu chịu lực.

30. Quy trình áp dụng cấp công trình trong thực tế

Để hạn chế sai sót, có thể áp dụng một trình tự gồm nhiều bước.

Trước hết, xác định chính xác cấp của từng công trình, tổ hợp hoặc dây chuyền theo quy định về phân cấp.

Tiếp theo, xác định hoạt động quản lý đang được xem xét là gì: thẩm định, cấp phép, bảo hành, bảo trì, BIM, bảo hiểm hay hoạt động khác.

Sau đó, xác định phạm vi của hoạt động đó.

Nếu phạm vi là một công trình độc lập, sử dụng cấp của công trình đó.

Nếu phạm vi là một số công trình, xem xét riêng từng công trình.

Nếu phạm vi là toàn bộ tổ hợp hoặc dây chuyền, sử dụng cấp của tổ hợp hoặc dây chuyền.

Nếu hoạt động liên quan đến thẩm quyền thẩm định hoặc cấp phép, cần kiểm tra quy định về việc sử dụng cấp cao nhất của công trình chính, tổ hợp chính hoặc dây chuyền chính.

Cuối cùng, cần kiểm tra các trường hợp đặc biệt như công trình theo tuyến, dự án phân kỳ, dự án thành phần hoặc công tác bảo trì.

Việc tuân theo quy trình này giúp giảm đáng kể nguy cơ áp dụng nhầm.

31. Ý nghĩa thực tiễn của việc áp dụng đúng cấp công trình

Áp dụng đúng cấp công trình mang lại nhiều lợi ích.

Trước hết, giúp xác định đúng cơ quan có thẩm quyền xử lý hồ sơ.

Thứ hai, giúp chủ đầu tư hiểu rõ nghĩa vụ của mình trong từng giai đoạn.

Thứ ba, giúp lựa chọn đúng tổ chức, cá nhân có năng lực và kinh nghiệm phù hợp.

Thứ tư, giúp xác định chính xác các yêu cầu về bảo hiểm, bảo trì, bảo hành, BIM và an toàn.

Thứ năm, hạn chế việc phát sinh thủ tục thừa hoặc thiếu.

Cuối cùng, việc áp dụng chính xác cấp công trình góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư xây dựng và giảm rủi ro pháp lý cho dự án.

Kết luận

Áp dụng cấp công trình trong quản lý các hoạt động xây dựng là một nội dung có tính hệ thống và xuyên suốt toàn bộ quá trình đầu tư xây dựng.

Điểm quan trọng nhất là không được đồng nhất cấp công trình với cấp của toàn dự án trong mọi trường hợp.

Tùy theo hoạt động quản lý, cấp có thể được áp dụng cho một công trình độc lập, một số công trình, toàn bộ tổ hợp, một dây chuyền công nghệ hoặc được lựa chọn theo cấp cao nhất của công trình chính.

Đối với thẩm quyền thẩm định và cấp phép, cấp cao nhất của công trình chính hoặc tổ hợp chính thường có vai trò quan trọng.

Đối với các hoạt động như bảo hành, bảo trì, bảo hiểm, đánh giá an toàn hay ứng dụng BIM, phạm vi công việc phải được xác định trước khi lựa chọn cấp áp dụng.

Đối với dự án phân kỳ hoặc dự án thành phần không độc lập, phải xem xét quy mô tại giai đoạn kết thúc xây dựng.

Đối với công tác bảo trì không làm thay đổi kết cấu chịu lực, không áp dụng cấp công trình theo cơ chế phân cấp nêu trên.

Hiểu đúng những nguyên tắc này giúp chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và các chủ thể tham gia xây dựng tránh được sai sót trong thủ tục, xác định đúng trách nhiệm và áp dụng chính xác các yêu cầu pháp luật tương ứng với từng công trình.

Quan trọng hơn, việc áp dụng đúng cấp công trình không chỉ là yêu cầu về mặt hành chính mà còn là một phần của cơ chế bảo đảm an toàn, chất lượng, hiệu quả đầu tư và tính minh bạch trong quản lý hoạt động xây dựng.